23 stycznia 2018 r. Imieniny obchodzą: Maria, Ildefons, Rajmund

Pogoda: Siedlce

Numer 3
18-24 stycznia 2018r.

menu

NEWS

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie

Historia

 
 

Z dziejów Podlasia (600)

20 września 2017 r.

Gubernia i Siedlce w roku 1912

Na apel środowisk narodowych, wzywających do wstrzymania się w okresie karnawału od wszelkich imprez zabawowych, z powodu wydzielenia Chełmszczyzny, pozytywnie odpowiedział Radzyń Podlaski. Naczelnik siedleckiego zarządu żandarmerii donosił warszawskiemu generałowi-gubernatorowi, że na początku 1912 r. nie organizowano tam zabaw tanecznych i dał się odczuć wrogi stosunek mieszkańców do „wszystkiego, co rosyjskie”.

Coraz więcej chłopów - rolników, także kobiet, angażowało się w unowocześnienie produkcji i higieny. Prężnie działało kółko Towarzystwa Zjednoczonych Ziemianek w Korytnicy k. Węgrowa kierowane przez M. Holder-Eggerową. 26 lutego 1912 r. ok. 200 gospodyń w Korytnicy słuchało pogadanki o hodowli drobiu. W drugiej połowie marca tego roku ok. 400 gospodyń z tej wsi wzięło udział w dwudniowych zajęciach na temat położnictwa i chorób dziecięcych.

Wszelka praca oświatowa była przez rząd rosyjski nieustannie inwigilowana. 9 marca 1912 r. naczelnik żandarmerii powiatu łukowskiego donosił swym władzom o nielegalnej bibliotece i czytelni działających w dobrach Milanów, które otworzyła ks. Maria Świętopełk-Czetwertyńska, oficjalnie dla Ochotniczej Straży Pożarnej. Według donosiciela w bibliotece znajdowało się 300 tomów w języku polskim, głównie książek historycznych, a korzystali z nich pracownicy folwarku oraz chrześcijańska młodzież z Milanowa. W czytelni można było przejrzeć takie czasopisma, jak „Kurier Polski”, „Kurier Warszawski”, „Zorza”, „Gazeta Świąteczna”. Naczelnik żandarmerii twierdził, że biblioteka ta służyła „narodowej propagandzie polskich idei”.

Podlasiacy starali się wymieniać doświadczenia. Zofia Podgórska z Korytnicy pisała w czasopiśmie „Ziemianka”: „Sprowadzamy nasiona warzyw w paczkach w różnych gatunkach, także nasiona lnu, wełnę na chustki i ubrania po cenach znacznie niższych niż u miejscowych Żydów. Mamy przy swoim kółku szkołę tkactwa i teatr amatorski. Przy domach są ogródki i sady owocowe”.

Sprawa oderwania guberni chełmskiej bardzo absorbowała ziemian i chłopów. Siedlecki zarząd żandarmerii donosił swym władzom, że 23 maja 1912 r., o 20.00, odbyło się nielegalne zebranie na plebanii w Wohyniu u ks. Edwarda Szubstarskiego, podczas którego dyskutowano o wydzieleniu Chełmszczyzny. W zebraniu uczestniczyli m.in. ziemianie Kazimierz Podbielski z Bojanówki oraz dzierżawca Bezwoli Jan Niepokojczycki. Obaj przed laty organizowali zebranie chłopów podczas akcji gminnej.

Podlasiacy tajnie organizowali polskie szkolnictwo. 21 czerwca 1912 r. naczelnik Siedleckiej Dyrekcji Szkolnej raportował władzom, że we wsi Drgicz pod pozorem legalnej jednoklasowej szkoły ks. Bromski urządził nielegalną szkołę katolicką, a lokal udostępniła hr. Ostrowska z Korczewa. Takie nielegalne szkoły i komplety istniały w innych miejscowościach.

Gubernialny zarząd żandarmerii informował swe władze, że 10 lipca odbyło się duże zebranie w sprawie wydzielenia Chełmszczyzny u ks. Włodzimierza Czetwertyńskiego w Milanowie. Uczestniczyło w nim 60 ziemian i księży z Podlasia i z Warszawy. W tym czasie prawosławny hierarcha bp Eulogiusz dwoił się i troił. 20 sierpnia 1912 r. zainicjował powstanie Rosyjskiego Towarzystwa Rolniczego Chełmszczyzny, które miało za zadanie tworzenie prawosławnych spółdzielni rolnych, organizowanie konkursów ruskich pieśni ludowych i wystaw rękodzieła. Towarzystwo to było wspierane przez Bractwo Przenajświętszej Bogarodzicy Chełma. Być może ktoś z członków tych towarzystw zrobił fałszywy donos na hr. Tomasza Zamoyskiego z Jabłonia, że wysyła młodych chłopców z powiatu włodawskiego do Austrii, aby tam nauczyli się władać bronią na szkodę Rosji.

W 1912 r. polskie Centralne Towarzystwo Rolnicze prowadziło w guberni siedleckiej 63 kółka rolnicze. Zrzeszały one ponad 2 tys. członków. W 13 kółkach prezesami byli chłopi, 20 kółek prowadzili ziemianie, a czterema kierowali księża. Stolica guberni - Siedlce szybko się rozwijała. W 1912 r. liczyła już 29 tys. mieszkańców. Katolicy stanowili 35% społeczności, Żydzi 57%, a prawosławni ok. 6,8% (zapewne w tym - kilkutysięczny garnizon wojskowy). We wrześniu tego roku w parku siedleckim odbyła się wielka wystawa ogrodnicza zorganizowana przez koło Polskiego Związku Zawodowego Ogrodników, którego prezesem był Leon Makowski. Na tej wystawie pokazywano płody pól i ogrodów. Na zakończenie wystawcy otrzymali nagrody. Podobna wystawa odbyła się 24 września w Węgrowie.

We wrześniu i październiku 1912 r. odbyły się wybory do IV Dumy Państwowej. Z guberni siedleckiej po raz drugi posłem został Lubomir Dymsza.

8 grudnia 1912 r. kanonik kapituły katedralnej i proboszcz siedlecki hr. ks. Józef del Campo Scipio z upoważnienia bp. Jaczewskiego dokonał poświęcenia drugiego w mieście katolickiego kościoła przy ul. Długiej, którego budowa trwała od 1905 r. Świątynia była imponująca, o wymiarach 47 m długości na 28 m szerokości i 21 m wysokości, z dwoma wieżami sięgającymi 72 m. Kościół nie był jeszcze ukończony i otwarty był tylko w niedziele, gdyż trwały dalsze prace budowlane. Wewnątrz ustawiono prowizoryczny ołtarz i ambonę. Do tej pory najwyższą świątynią w mieście był sobór prawosławny w stylu bizantyjskim, o sześciu kopułach, zbudowany przez rząd rosyjski w roku 1869. Teraz nad miastem dumnie wznosiła się świątynia katolicka o dwóch wysokich wieżach w stylu neogotyckim, zbudowana z ofiar wiernych dzięki ks. Scipionowi del Campo.

Przez południowe Podlasie wiodła trasa wielkiego wyścigu automobili z Petersburga do Moskwy przez Białystok, Warszawę, Siedlce i Brześć zorganizowanego w 1912 r. Być może część mieszkańców pierwszy raz w życiu mogła zobaczyć 21 automobili biorących udział w wyścigu.

Większą sensację wzbudził członek Instytutu Geograficznego z Paryża - Gabriel Schaefle z żoną, który odbywał marsz pieszy dookoła świata, rozpoczęty w 1907 r. Wiadomo, że w Siedlcach witały ich tłumy mieszkańców miasta.

Józef Geresz

Powrót

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Kolędy pokoleń


W Szkole Podstawowej nr 2 w Siedlcach odbył się koncert „Kolędy pokoleń”. Była to już siódma edycja wydarzenia, w którym wystąpili: przedszkolaki i seniorzy, młodzież oraz dorośli. [fot. MK]

FOTOGALERIA

Orszak w Dubicy


„Bóg jest dla wszystkich!” Pod takim hasłem odbył się - już po raz czwarty - Orszak Trzech Króli w Dubicy. [fot. AWAW]

PATRONAT "ECHO"


Mojżesz
8 lutego, o 18.00 i 20.00, w Centrum Kultury i Sztuki w Siedlcach wystawiony zostanie spektakl „Mojżesz”.
więcej »
Kolędowanie nad Bugiem
27 stycznia - już po raz 17 - będzie można posłuchać we Włodawie kolęd i szczodrywek w wykonaniu zespołów śpiewaczych i kapel z Polski, Białorusi i Ukrainy.
więcej »
 

POLECAMY


O Maryi nigdy dosyć!
Niedostatecznie dotąd Ją sławiono, za mało wychwalano, czczono, kochano, zbyt mało Jej służono! Należy się Jej więcej chwały, czci, miłości i nabożeństwa! - pisze o Maryi św. Ludwik Maria Grignion de Montfort.
więcej »
Rozważanie Ewangelii
„Ewangelia i życie” to książka, która wprowadza w biblijny świat ks. Jana Zieji. Jest zaproszeniem do codziennego, bardzo intymnego spotkania ze Słowem i do wsłuchania się w niezwykłe świadectwo myślenia i życia Ewangelią.
więcej »
 

SONDA

 

Czego uczą nas bł. Męczennicy Podlascy?

że są wartości, których za wszelką cenę trzeba bronić, nawet za cenę życia

że wierność Bogu bardzo dużo kosztuje

zaufania mimo wszystko - z wiarą, że wyda ono błogosławione owoce

są wzorem odwagi - także, a może zwłaszcza, dla młodych ludzi

trudno powiedzieć - unici żyli w innych czasach, borykali się z innymi problemami



LITURGIA SŁOWA


Wtorek
Czytania:
2 Sm 6, 12b-15. 17-19; Ps 24 (23), 7-8. 9-10
Ewangelia:
Mk 3, 31-35

Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR