25 listopada 2017 r. Imieniny obchodzą: Katarzyna, Erazm, Klemens

Pogoda: Siedlce

Numer 47
23-29 listopada 2017r.

menu

NEWS

Zachęcamy do lektury!

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie

Kościół

 
 

Przed jubileuszem 200-lecia diecezji

4 października 2017 r.

Wytrwali unici


fot. ML

Biorąc pod uwagę dość krótką metrykę naszej diecezji, można powiedzieć, że unici są centralnym elementem jej historii - stwierdził dr Andrzej Szabaciuk podczas wykładu wygłoszonego w Siedlcach 28 września, omawiając temat „Losy unitów na zesłaniu”.

Dr Andrzej Szabaciuk z Katedry Studiów Wschodnich w Instytucie Politologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przyjechał na zaproszenie organizatorów cyklu wykładów, które wpisują się w przygotowania do jubileuszu 200-lecia diecezji siedleckiej: Bractwa im. św. Judy Tadeusza, Wydziału Duszpasterskiego Kurii Diecezjalnej Siedleckiej oraz I Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego im. św. Rodziny. Zagadnienie Kościoła unickiego - przyznał na wstępie - jest ciekawe m.in. ze względu na sposób, w jaki zostało potraktowane przez historyków.

- Gdyby historia Polski po 1945 r. potoczyła się inaczej, kwestia unicka byłaby jedną z głównych omawianych w analizach XIX w. Po wojnie temat przeniknął wprawdzie do podręczników akademickich, ale nie był obecny w podręcznikach do nauki historii w szkołach podstawowych i średnich - stwierdził dr Szabaciuk. A powinien - analogicznie do tematu Kulturkampfu. - Sytuacja, która miała miejsce na terenach zaboru rosyjskiego przypominała Kulturkampf, pod którym kryła się tak naprawdę walka z Kościołem katolickim prowadzona przez Otto von Bismarcka. Jej celem było osłabienie wpływów Austrii na obszarze zaboru pruskiego. Rosja, walcząc z Kościołem unickim, chciała umocnić swoje wpływy - akcentował, uzupełniając, że Niemcy nie zdecydowali się na użycie broni - tak jak Rosjanie, ale też opór był na Podlasiu znacznie większy.

 

Polityka walki z unitami

- Impuls, który zapoczątkował represje wymierzone w Kościół unicki, wyszedł od duchowieństwa rosyjskiego - mówił prelegent, jako główny motyw wskazując chęć wzmocnienia jego „panowania” na tych terenach poprzez oderwanie unitów od trzonu katolickiego i połączenie go z prawosławiem. Następstwem miało być poszerzenie władzy carskiej na terenie Królestwa Polskiego.

W tym czasie Cerkiew prawosławna nie była w Królestwie Polskim silna; liczącą do 30 tys. grupę wiernych stanowili głównie kadra i żołnierze garnizonów wojskowych oraz urzędnicy. Badacz dziejów unitów przyznał, że najciekawsze materiały, które odsłaniają politykę carską wobec Królestwa Polskiego w aspekcie religijnym - zostały wywiezione do Rosji po 1945 r. - Materiałów unickich zachowało się mnóstwo. Pokazują one m.in., że polityka ta była zaplanowana na lata, plan był dobrze przemyślany, tyle że wcielany w życie przy pomocy osób, które okazały się słabe - mówił A. Szabaciuk.

 

Od „reformy” po pacyfikację

Fala ataku - pod szyldem reformy - nadeszła w 1867 r. Administracja carska zaczęła oczyszczanie obrządku unickiego z naleciałości łacińskich w następstwie reformy zapoczątkowanej przez ks. Józefa Wójcickiego, który z woli władz rosyjskich w latach 1866-1868 sprawował zarząd nad unicką diecezją chełmską. Nakazał m.in. usunięcie z kościołów unickich ławek i organów, zakazał śpiewu pieśni przy organach i odmawiania Różańca, w miejsce głównego ołtarza polecał montować carskie wrota. „Reformy” kontynuowali ks. Michał Kuziemski, a następnie ks. Marceli Popiel.

Następstwem przeforsowania przez M. Popiela radykalnych zmian w liturgii unickiej był silny opór duchowieństwa i wiernych, skutkujący przelewem unickiej krwi w wielu miejscowościach na Podlasiu, m.in. w Drelowie i Pratulinie, w 1874 r.

- W marcu władze carskie uznały, że jedyną szansą na złamanie oporu jest pacyfikacja. Trwała ona przez cały rok - mówił A. Szabaciuk. Pierwsze miejscowości, których mieszkańcy godzili się na przejście na prawosławie, były tymi, w których najdłużej stacjonowało wojsko carskie, przyczyniając się do ogołocenia gospodarstw oraz do gehenny ludności. Nic dziwnego, że za cenę wyjścia żołnierzy rezygnowała ona z wiary ojców.

 

Masowy opór

Już wkrótce okazało się, że dla co najmniej 100 tys. grekokatolików zmiana wyznania jest nie do przyjęcia. - Uznano, że należy oddzielić przywódców buntu, uwięzić, a jeśli nie zmienią się, zesłać w głąb Rosji. Sądzono, że wyselekcjonowanie unitów najbardziej szkodzących prawosławiu skutkować będzie uległością pozostałych osób w danej parafii - tłumaczył dr Szabaciuk.

„Selekcję” prowadzili duchowni prawosławni, którzy orientowali się, kto nie chodzi do cerkwi, odwodzi od tego innych, namawia, by nie chrzcić w niej dzieci. Pierwszym „sitem” - oprócz prawosławnego duchowieństwa - była żandarmeria, która miała za zadanie śledzić wydarzenia na Podlasiu. Nie istniała parafia, w której nie byłoby przeciwstawiających się prawosławiu. Sprzeciw był masowy i tak silny, że rodził obawy, iż przerodzi się w powstanie. - Urzędnicy carscy podkreślali w raportach, że opór unitów był większy niż opór Polaków na tych terenach w czasie powstania styczniowego - akcentował historyk.

 

Zesłańcy - elita ludności unickiej

Do końca sierpnia 1875 r. w więzieniach w Siedlcach, Białej i Brześciu znalazło się 379 najbardziej „szkodliwych” przywódców unickich. Pierwsza fala zesłań miała miejsce już w kwietniu 1875 r., czyli miesiąc po wydaniu przez ministra spraw wewnętrznych rozporządzenia, które wprowadzało możliwość zsyłania w formie decyzji administracyjnej - nie wyrokiem sądu. Kolejny transport z unitami ruszył na wschód w grudniu 1875 r. Zdarzały się też przypadki zesłań indywidualnych.

Miejscem docelowym zesłań były gubernie chersońska i jekaterynosławska. Unici - precyzował dr Szabaciuk - radzili sobie dobrze. - Władze osiedliły zesłańców po okolicznych domach, wypłacając niewielkie uposażenie. Ponieważ unici byli ludźmi pracowitymi, dorabiali sobie, a nawet wysyłali pieniądze rodzinom. Część z nich była piśmienna, a przynajmniej potrafiła czytać. Posługiwali się modlitewnikami i książkami religijnymi. Zesłańcy stanowili elitę ludności unickiej - nic dziwnego, że postrzegano ich jako bardzo szkodzących interesom prawosławia - charakteryzował zesłańców, dodając, że była to grupa aktywna religijnie, rozmodlona, tworząca bractwa różańcowe i trzeźwościowe. Wspierani byli przez miejscową inteligencję polską i księży katolickich. W dysputach podejmowanych przez duchownych prawosławnych okazywało się, że unici są dobrze obeznani z dokumentami Kościoła katolickiego, a ich argumentacja nie ma nic wspólnego z fanatyzmem - takie opinie odnotowywane były w rosyjskich raportach. A ponieważ popi nalegali, by zintensyfikować szykany wobec zesłanych, którzy bynajmniej nie spokornieli, 30 osób z guberni chersońskiej zesłano za Ural, pod Orenburg, dołączając do nich rodziny - w sumie przesiedlono tam 269 osób.

- Nawet na zesłaniu osoby te nie traciły ducha i mocno angażowały się w życie Kościoła katolickiego, chociaż uznawane były oficjalnie za wyznawców religii prawosławnej - podkreślił A. Szabaciuk, podając przykład kościoła w Czelabińsku postawionego siłami zesłańców.

 

Represje

Osobne miejsce w swoim wykładzie dr A. Szabaciuk poświęcił rodzinom zesłańców, które zostawały w miejscu zamieszkania. Władze pastwiły się nad nimi, traktując je jako szczególnie niebezpieczne. Pilnowano bardzo skutecznie, by rodzina i sąsiedzi nie wspierali ich w pracach gospodarskich. Na Podlasiu odnotowano aż 23 przypadki kobiet skazanych na katorgę za to, że stawiały czynny opór władzom policyjnym w czasie konfiskaty majątku ściąganego z danej rodziny.

Proceder karania unitów doprowadzał ich do ruiny. Jeśli osoba, której urodziło się dziecko, w ciągu ośmiu dni nie zgłosiła tego duchownemu prawosławnemu (był on zarazem urzędnikiem stanu cywilnego), a zaświadczenia o chrzcie nie dostarczyła później do urzędu gminy, była karana karą 1 rubla. Po każdych ośmiu dniach kwota ta dublowała się. Nic dziwnego, że nakładanie kar na najbardziej opornych kończyło się często licytacją ich majątku. Kwitł przy tym proceder korupcyjny: zaniżano ceny np. bydła, co nie pozwalało pokryć kwoty kary.

- Skalę konfiskat pozwala unaocznić notatka zachowana w archiwum w Lublinie, z której wynika, że w ciągu kilku miesięcy z unitów mieszkających tylko w kilku gminach w powiecie bialskim ściągnięto ok. 20 tys. rubli. Przeciętny włościanin zarabiał w tym okresie - w przeliczeniu na ruble - ok. 40 rubli rocznie. Ksiądz katolicki otrzymywał ok. 300 rubli rocznie, nauczyciel od 50-100, a duchowny prawosławny - 1200 rubli. Było to największe uposażenie, jakie wypłacano duchowieństwu w całym imperium rosyjskim - wyliczał mówca. Dodał też, że zesłańcy w listach prosili rodziny, by mimo dotkliwych represji wytrwały przy Kościele katolickim. Co więcej - wysyłali pieniądze na posługi katolickie.

 

Warto zgłębiać losy unitów

- Historia naszej diecezji jest bardzo mocno związana z historią unitów. Biorąc pod uwagę dość krótką metrykę diecezji siedleckiej, można powiedzieć, że unici są centralnym elementem jej historii - wybrzmiało w ostatniej części wykładu. Dr Szabaciuk stwierdził, że niedostatecznie przebadany jest m.in. temat zesłań. - Warto się nim zająć, ponieważ to grupa najbardziej zaangażowana w życie Kościoła i najbardziej prześladowana - argumentował. - Część z tych osób w okresie peregrynacji obrazu Matki Bożej Kodeńskiej z Siedlec do Kodnia otrzymała medal Pro Ecclesiae et Pontifice (Dla Kościoła i Papieża). Dzisiaj wiele osób z dumą przywołuje swoich przodków zesłanych w głąb Rosji, w tym gronie są Andrzej Teleon i Marcin Szubarczyk, którzy opracowali losy swoich rodzin. To pokazuje, że warto zgłębiać i poznawać historię naszych przodków. Zasługuje ona na badanie. Poza tym przyniesie wiele pożytku wspólnocie wiernych diecezji siedleckiej - zachęcał dr Szabaciuk.

Monika Lipińska

Powrót

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Wernisaż fotografii


Do 5 grudnia w Centrum Kultury i Sztuki w Siedlcach można oglądać wystawę fotografii „Siedlce - moje miasto” Jarosława Grudzińskiego. - Autor wystawy jest mistrzem w operowaniu światłem, a Siedlce na jego zdjęciach wyglądają przepięknie - podkreślił podczas wernisażu wiceprezydent miasta Jarosław Głowacki. [fot. KK]

FOTOGALERIA

Pogrzeb ostatniego wyklętego


W Trzebieszowie pochowano ostatniego żołnierza podziemia antykomunistycznego - chor. Antoniego Dołęgę, ps. Znicz. Wolna Polska to jego pośmiertne zwycięstwo - napisał w liście prezydent RP Andrzej Duda. Żołnierz AK i WiN ukrywał się aż do śmierci w 1982 r. Jego szczątki odnaleziono w czerwcu tego roku w miejscowości Popławy-Rogale w gminie Trzebieszów. Bp Kazimierz Gurda, który przewodniczył Mszy św. pogrzebowej A. Dołęgi 19 listopada, powiedział, że po 35 latach od jego śmierci nadzieje o wolności ojczyzny się spełniły. [fot. MG]

PATRONAT "ECHO"


Historia skarbnicą mądrości - konkurs
W związku z przygotowaniami do jubileuszu 200-lecia diecezji siedleckiej, który obchodzić będziemy w 2018 r., Wydział Nauczania Katechetycznego Kurii Diecezjalnej Siedleckiej organizuje konkursy adresowane do uczniów szkół ponadgimnazjalnych oraz gimnazjów.
więcej »
Tablica pamiątkowa
3 grudnia w Siedlcach odbędzie się uroczyste odsłonięcie pamiątkowej tablicy dedykowanej marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu z okazji 150 rocznicy jego urodzin.
więcej »
Festiwal Filmów Chrześcijańskich Arka 2017
NoveKino Siedlce organizuje Festiwal Filmów Chrześcijańskich Arka 2017. Wydarzenie ukierunkowane jest na promocję filmów, które wpisując się w polską i światową kinematografię o wysokich walorach etycznych, artystycznych i filmowych, stanowią zapis historii i kultury.
więcej »
 

POLECAMY


Boży poradnik antydepresyjny
Słowa Jezusa dzieją się dzisiaj! On zajmuje się teraźniejszością! Bóg nie przyjdzie do ciebie kiedyś! On przychodzi teraz i tu, gdzie jesteś!
więcej »
Lekarstwo nieśmiertelności
Ojcowie Kościoła uważali Eucharystię za źródło wszystkiego: Kościoła, zbawienia naszego ciała, powołania stworzenia i materii.
więcej »
 

SONDA

 

Żołnierze wyklęci są dla mnie...

symbolem bezgranicznej miłości do ojczyzny

wyrazem świadomości, że komunizm zniewala

przykładem idealizmu, który prowadził do śmierci

dowodem na to, że prawda historyczna zawsze ujrzy światło dzienne



LITURGIA SŁOWA


Sobota
Czytania:
1 Mch 6,1-13; Ps 9,2-4.6.16.19
Ewangelia:
Łk 20 27-40

Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR