19 czerwca 2018 r. Imieniny obchodzą: Gerwazy, Protazy, Julianna

Pogoda: Siedlce

Numer 24
14-20 czerwca 2018r.

menu

NEWS

W numerze relacja z uroczystości jubileuszowych 200-lecia diecezji siedleckiej.

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie

Historia

 
 

Wspomnienie

14 marca 2018 r.

Siedlecki Marzec ‘68


fot. ARCHIWUM

Chociaż upłynęło już pół wieku od wypadków marcowych, nadal odkrywamy nowe fakty, które - wskutek późniejszych wydarzeń - uległy zapomnieniu. Znamy wprawdzie przyczyny, tło i skutki protestów studenckich, ale nasza wiedza o wystąpieniach młodzieży studiującej i uczącej się w mniejszych ośrodkach, nadal jest niewielka.

Jedną z takich miejscowości były Siedlce, które liczyły wówczas niespełna 40 tys. mieszkańców. Miasto było wprawdzie znaczącym ośrodkiem szkolnictwa, ale w tym czasie na jego terenie poza Seminarium Duchownym nie było żadnej wyższej uczelni. Tym większe mogło być zaskoczenie władz partyjnych i funkcjonariuszy bezpieki, że po demonstracjach, które 11 marca 1968 r. przetoczyły się przez Warszawę, pojawiły się w Siedlcach antyrządowe ulotki i plakaty. Odręcznie wykonane ulotki i plakaty, jak czytamy w materiałach operacyjnych, obok wyrazów solidarności ze studentami Warszawy, zawierały „hasła wrogie, którymi usiłowano poderwać autorytet naczelnym organom Władzy Ludowej”.

Ich treść „stanowiła paszkwile rzucone pod adresem dostojników państwowych PRL i państw zaprzyjaźnionych, a w szczególności Związku Radzieckiego”. Zawierały one również „wrogie hasła”, takie jak: „Precz z ZSRR”, „MO - SS”, „Precz z brutalnością lokajów Moczara”, „Prasa kłamie” czy „Krew studentów za wolność”.

 

„Agrafka”

Wszelkie ślady wiodły śledczych do utworzonego sześć lat wcześniej Studium Nauczycielskiego, które mieściło się przy ul. 3 Maja. W roku szkolnym 1967/1968 kształcono w nim nauczycieli biologii, chemii, plastyki, techniki oraz mechaniki i rolnictwa. W materiałach operacyjnych odnotowano również przypadki niezadowolenia wśród licealistów. W trakcie śledztwa sprawdzono wzory pisma wszystkich słuchaczy Studium Nauczycielskiego oraz ponad 500 uczniów szkół średnich. Ustalono, że akcję ulotkową zorganizowali słuchacze studium związani z zespołem satyrycznym „Agrafka”, kierowanym przez Marię Obuchowicz, nauczycielkę plastyki. Według ustaleń śledczych niektórzy z nich uczestniczyli również w demonstracjach studenckich w Warszawie.

 

Wyrok

12 czerwca 1968 r. prokuratura zakończyła postępowanie przygotowawcze przeciwko sześciu oskarżonym. W tym przypadku odstąpiono jednak od tymczasowego aresztowania podejrzanych. 2 kwietnia 1969 r. Sąd Powiatowy w Siedlcach wydał w tej sprawie wyrok. Wszyscy oskarżeni zostali skazani na kary więzienia. Wobec czworga z nich: Jerzego Dąbrowskiego, Kamili Łukaszewicz, Krzysztofa Pałki i Lechosława Szymczaka, obwinionych o udział w demonstracjach warszawskich, orzeczono karę siedmiu miesięcy pozbawienia wolności. Dwie pozostałe osoby skazano za wykonanie i rozpowszechnianie ulotek. Wandzie Rozenkiewicz zasądzono karę pięciu miesięcy aresztu, a Stanisławie Bąkale - czterech. We wszystkich przypadkach sąd zawiesił warunkowo wykonanie kary na okres dwóch lat.

 

Nie tylko skazani

Wobec obwinionych o udział w „ekscesach marcowych” zastosowano również kary dyscyplinarne. Dwoje nauczycieli, którzy w ocenie Służby Bezpieczeństwa miały zły wpływ polityczny na młodzież, usunięto ze studium. M. Obuchowicz przeniesiono do Liceum Pedagogicznego dla Wychowawczyń Przedszkoli w Radzyminie. Podobna kara spotkała również Kazimierza Sławińskiego, socjologa.

Zagadnieniem koniecznym do wyjaśnienia pozostaje kwestia kar dyscyplinarnych zastosowanych wobec słuchaczy SN. Żadna z osób skazanych przez siedlecki sąd nie figuruje na liście absolwentów tej placówki oświatowej. Podobnie nie ma na niej kilkoro innych słuchaczy, których odnotowano w aktach sprawy operacyjno-śledczej o kryptonimie „Malarz”, ale z braku dowodów nie postawiono w stan oskarżenia. W ich gronie  znalazł się również Henryk Gut, prezydent Siedlec w latach 1990-1997, któremu w ramach represji uniemożliwiono ukończenie studium.

 

Losy represjonowanych

Dopóki żyją jeszcze świadkowie tamtych wydarzeń, można nie tylko zrekonstruować wypadki sprzed półwiecza, ale również ustalić losy skazanych i represjonowanych słuchaczy oraz pracowników Studium Nauczycielskiego. Tym bardziej jest to ważne, że w publikacji poświęconej siedleckim szkołom kształcenia nauczycieli problem ten został całkowicie pominięty, chociaż nie zabrakło w niej miejsca na omówienie działalności organizacji partyjnej.

Dziewięć lat temu zmarła M. Obuchowicz, która przed przejściem na emeryturę uczyła w Zespole Szkół Techniczno-Zawodowych w Radzyminie. Na jesieni 1968 r. K. Łukaszewicz, jedna z oskarżonych, podjęła pracę w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim. Zadebiutowała rolą świadka w sztuce Bożeny Winnickiej „Proces”. W następnych latach grała w Teatrze im. Stefana Żeromskiego w Kielcach i Teatrze Ziemi Pomorskiej w Grudziądzu. Informacje o niej urywają się jednak w połowie lat 70. Po opuszczeniu Siedlec J. Dąbrowski zamieszkał w Międzylesiu, a K. Pałka w Otwocku, gdzie podjął pracę w Sanatorium Przeciwgruźliczym. Pozostałe trzy osoby skazane w procesie siedleckim powróciła do rodzinnych miejscowości. Dalsze losy sześciorga skazanych za udział w „ekscesach marcowych” są jednak nieznane.

 

Ktokolwiek wie

Prosimy wszystkich, którzy mogą udzielić informacji na temat wydarzeń marcowych w naszym regionie, o kontakt z redakcją. Czworo skazanych w procesie siedleckim pochodzi z terenów naszej diecezji. Są to: Krzysztof Pałka z Łukowa, Wanda Rozenkiewicz z Dęblina, Lechosław Szymczak z Parczewa i Jerzy Dąbrowski z Zawad w parafii liwskiej, należącej obecnie do diecezji drohiczyńskiej.


Pantaleon Potocki z Cisia

Jego śmierć miała zniechęcać innych do działalności spiskowej. Stała się jednak tylko jednym z epizodów nocy paskiewiczowskiej, która zapanowała w Królestwie Polskim po upadku powstania listopadowego.

Polityka terroru w żaden sposób nie była w stanie powstrzymać dążeń niepodległościowych, o czym świadczyć może wybuch powstania styczniowego.

 

Publiczna egzekucja

Pantaleon Potocki został powieszony 17 marca 1846 r. w Siedlcach za wystąpienie zbrojne zorganizowane w ramach powstania trójzaborowego, zwanego krakowskim. Dzień wcześniej na stokach Cytadeli Warszawskiej stracono Stanisława Kociszewskiego i Władysława Żarskiego, jego dwóch towarzyszy. Pięciu innym pod szubienicą wyroki śmierci zamieniono na Sybir.

 

Powstanie trójzaborowe

Powstanie trójzaborowe przygotowywało Towarzystwo Demokratyczne Polskie, które walkę o niepodległość łączyło z realizacją postulatów społecznych. W zaborze pruskim na skutek denuncjacji przygotowania do niego zostały sparaliżowane. W Galicji doszło do rabacji chłopskiej, która skutecznie pokrzyżowała plany spiskowców. Powstanie objęło głównie Wolne Miasto Kraków, stąd przeszło do historii jako krakowskie. W Królestwie Polskim wystąpienia miały miejsce tylko w Siedlcach oraz na terenie powiatu miechowskiego, graniczącego z Krakowem.

 

Próba zajęcia Siedlec

Doszło do niej z 21 na 22 lutego 1846 r., zgodnie z ustaloną wcześniej datą wybuchu powstania trójzaborowego. Uczestnicy wyprawy na Siedlce nie zostali jednak poinformowani o odwołaniu jego rozpoczęcia. W tej sytuacji akcja z góry została skazana na niepowodzenie. Powstańcy wprawdzie zajęli odwach [wartownię - przyp. red.], ale wobec przeważających sił przeciwnika zmuszeni zostali wycofać się z miasta. Ukrywającego się Potockiego pojmali chłopi, oddając go w ręce Rosjan.

 

Pantaleon Potocki

Pochodził z Cisia, miejscowości położonej w parafii Skórzec. Na tamtejszym cmentarzu zachował się grób jego ojca. Rodzina pieczętowała się herbem Szeliga, który przedstawiał w polu czerwonym złoty półksiężyc, zwrócony rogami do góry, w środku krzyż łaciński tego samego koloru. Urodził się 21 lipca 1817 r. w rodzinie Teodora i Tekli z Karasińskich. Naukę początkowo pobierał w Siedlcach, a następnie kontynuował w Warszawie. Po jej zakończeniu przez pewien czas pracował jako aplikant w Okręgu Naukowym, ale z powodu złego stanu zdrowia został zwolniony ze służby. Nie ożenił się. Razem z matką i rodzeństwem mieszkał w rodzinnym majątku.

 

Upamiętnienie

Po odzyskaniu niepodległości mieszkańcy Siedlec w miejscu jego kaźni wznieśli krzyż, który stoi u zbiegu ulic Sienkiewicza i Świętojańskiej, na tyłach dworca PKS. Rada miasta uchwałą z 31 sierpnia 2012 r. nadała nowej ulicy w rejonie południowej dzielnicy przemysłowej nazwę Pantaleona Potockiego.

Witold Bobryk

Powrót

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Jubileusz diecezji


7 czerwca kolegiatę janowską podniesiono do rangi bazyliki mniejszej. W Eucharystii wziął udział cały polski episkopat. [fot. AWAW]

FOTOGALERIA

Jerycho Młodych


Za nami kolejne Jerycho Młodych. Tegorocznej edycji patronował św. Stanisław Kostka. Spotkanie, które minęło pod znakiem modlitwy i tańca, zgromadziło ok. 700 osób. [fot. AWAW]

PATRONAT "ECHO"


Rok o. Pio
Dwa okrągłe jubileusze: 100 lat od otrzymania stygmatów i 50 lat od przejścia do domu Ojca - ten rok z pewnością będzie należał do św. o. Pio.
więcej »
Kultura bez Granic
1 lipca na terenach rekreacyjnych przy kąpielisku w Kobylanach odbędzie się XV Przegląd Folklorystyczny „Kultura bez Granic”.
więcej »
Rocznica śmierci Orlika
24 czerwca w Rykach odbędą się uroczystości religijne i patriotyczne pod patronatem Prezydenta RP Andrzeja Dudy w stulecie odzyskania niepodległości.
więcej »
 

POLECAMY


Sięgając do korzeni
Każdy jubileusz jest okazją do sięgnięcia do korzeni, do lepszego uświadomienia sobie fundamentów własnej tożsamości. Obchody 200-lecia diecezji siedleckiej stały się inspiracją do powstania i wydania wielu dzieł naukowych prezentujących i dokumentujących jej historię.
więcej »
Z troską o relacjach
Kolejny - po książkach: „Bóg, Biblia, Mesjasz” i „Kościół, Żydzi, Polska” - wywiad-rzeka przeprowadzony przez Grzegorza Górnego i Rafała Tichego z ks. prof. Waldemarem Chrostowskim to pozycja poświęcona zawiłościom w relacjach Kościoła z Żydami i judaizmem.
więcej »
 

SONDA

 

Czerwiec to dla mnie....

miesiąc poświęcony Najświętszemu Sercu Pana Jezusa

czas wyczekiwania wakacji

najpiękniejszy miesiąc w roku

okazja do refleksji nad szybko mijającym czasem

miesiąc jak każdy inny



LITURGIA SŁOWA


Wtorek
Czytania:
1 Krl 21, 17-29; Ps 51 (50), 3-4. 5-6b. 11 i 16
Ewangelia:
Mt 5, 43-48

Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR