Kapsuła czasu
Ci, którzy w czwartkowe popołudnie 27 listopada licznie przybyli do auli I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Łukowie, mieli okazję wysłuchać spostrzeżeń jej autorów. Wśród gości znaleźli się bp diecezji siedleckiej Kazimierz Gurda, burmistrz Łukowa Piotr Płudowski, starosta Łukowski Dariusz Szustek i radny sejmiku wojewódzkiego Ryszard Szczygieł.
– To historia zarówno miasta, jak i Kościoła w szerokim znaczeniu – zauważył biskup. – Bo historia naszych społeczności zawsze związana jest z Kościołem, z osobami, które w nim posługują. Jesteśmy wdzięczni za te badania i gratulujemy owoców pracy. Księdzu proboszczowi dziękujemy, że podjął się takiego działania, że miał odwagę i dziś chyba tego nie żałuje – zwrócił się do ks. kan. Andrzeja Kieliszka.
Kiedy głos zabrali naukowcy biorący udział w pracach, które odbywały się w kryptach łukowskiego kościoła, przeszłość na chwilę ożyła. Fakty, daty, ale też ciekawostki opisujące codzienne życie łukowian stanowiły obraz tego, jak wyglądało i czym żyło miasto w minionych wiekach.
Lulki palą
Odkryte nasiona tytoniu szlachetnego w jednej z trumien oraz główki fajki (lulki) w zasypisku to dowód na popularność palenia tytoniu na przełomie XVII i XVIII w., nawet wśród osób związanych z Kościołem. Z kolei fragmenty jedwabnych pasów kontuszowych (tureckich i francuskich) oraz złotych i srebrnych pętlic przy strojach świadczą o zamożności i szerokich kontaktach handlowych łukowskiej elity pochowanej w kryptach. Kolejną skarbnicą informacji okazały się otwory wentylacyjne, które przez lata służyły jako śmietniki. Archeolodzy wyciągnęli z nich przekrój historii XIX i XX w.: butelki apteczne, znicze, dziecięce zabawki, a nawet portfele opróżnione przez kieszonkowców. Znaleźli również rzadki w Polsce medalik ze św. Januarym, patronem Neapolu.
Te same problemy
Jak podkreślają organizatorzy, efekty badań przeprowadzonych w kryptach i powstała na ich bazie książka to kamień milowy w badaniach nad historią miasta. Dzięki nauce, jej nowoczesnym metodom udało się odtworzyć fragmenty tego, co minęło. Zamiast anonimowych dat i nazwisk, mamy przykłady konkretnych ludzi, którzy żyli w tym samym miejscu, choć w innym czasie. Możemy dowiedzieć się, ile mieli wzrostu, czy dobrze się odżywiali, ale też że cierpieli na bóle kręgosłupa czy mieli próchnicę. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, na jakich fundamentach zrodził się dzisiejszy Łuków. Wykłady można obejrzeć i wysłuchać na kanale „Łuków live” na YouTube i Spotify.
Ziemia przemawia
PYTAMY Sławomira Smolaka, prezesa Łukowskiego Stowarzyszenia Rozwoju, pomysłodawcę i organizatora Łukowskich Spotkań Historycznych.
Książka, która została zaprezentowana podczas tegorocznych Łukowskich Spotkań Historycznych, nie powstała w zaciszu biblioteki…
Rzeczywiście – jej narodziny miały miejsce w pyle, ciemności i wilgoci krypt pod naszymi stopami, a dokładniej w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego. Bezpośrednim impulsem były ratownicze badania archeologiczne prowadzone w latach 2019-2023, towarzyszące wielkiemu remontowi świątyni. Łuków to miasto o tragicznej historii, wielokrotnie trawione pożarami, które zniszczyły miejskie i kościelne archiwa (zwłaszcza w 1812 i 1944 r). Ta książka udowadnia, że gdy milczą spalone dokumenty, przemówić może ziemia. To monografia, która odtwarza utraconą pamięć miasta.
Publikacja jest dziełem zbiorowym, a specjaliści zajmują się wieloma dziedzinami nauki.
Stanowi efekt pracy wybitnych specjalistów z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wiodącego ośrodka archeologii w Polsce. Redaktorami naukowymi tomu są: prof. Małgorzata Grupa (archeologia), dr hab. Monika Badura (badania archeobotaniczne), dr hab. Wiesław Nowosad (historia), dr hab. Tomasz Kozłowski (antropologia fizyczna).
Specjalnością M. Grupy jest archeologia historyczna, a w szczególności kultura materialna – to dzięki niej wiemy tak wiele o strojach, tkaninach i przedmiotach codziennego użytku znalezionych w kryptach. M. Badura, przeprowadziła badania archeobotaniczne zawartości dwóch trumien z krypty centralnej kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego. W. Nowosad wykonał tytaniczną pracę, rekonstruując na podstawie strzępów zachowanych informacji dzieje łukowskiego konwentu bernardynów i jego fundatorów. T. Kozłowski i jego zespół sprawili, że „kości przemówiły”, dostarczając nam informacji o wyglądzie, zdrowiu, diecie i chorobach dawnych mieszkańców Łukowa.
Książka zawiera również artykuły specjalistów z zakresu archeobotaniki (badanie pyłków i nasion), numizmatyki, historii sztuki i konserwacji zabytków.
Czego czytelnik może w niej szukać?
To nie jest suchy raport z wykopalisk. To fascynująca podróż w głąb historii, podzielona na kilka kluczowych obszarów. Historia „nadziemna” to opowieść o fundacji klasztoru przez Erazma Domaszewskiego, o trudach budowy murowanej świątyni, pożarach i kasacie zakonu po powstaniu styczniowym. Archeologia „podziemna” zawiera szczegółowy opis tego, co zastano w kryptach: od architektury podziemi, przez zniszczone trumny, po wtórne ossuaria (skupiska kości). Antropologia prezentuje analizę szczątków ponad 36 osób pochowanych pod kościołem. Dowiadujemy się, kim byli (zakonnicy, ale też świecka elita, kobiety, dzieci), ile mieli wzrostu i na co chorowali (zmiany zwyrodnieniowe, fatalny stan uzębienia). Jest też kultura materialna, czyli najbardziej barwna część książki opisująca znaleziska: od dewocjonaliów (medaliki, krzyżyki), przez monety, po resztki luksusowych tkanin (pasy kontuszowe). Czytelnik znajdzie również ślady dawnej codzienności odczytane poprzez analizę szczątków roślinnych i zwierzęcych, która mówi nam o diecie, a nawet o używkach.
Dziękuję za rozmowę.
KONKURS
Dla naszych czytelników mamy pięć książek „Kościół pobernardyński Podwyższenia Krzyża Świętego w Łukowie – badania archeologiczne” z podpisami autorów. By wziąć udział w konkursie, należy wysłać SMS o treści: ECHO1.odpowiedź na numer 72068 (2,46 zł z VAT) od czwartku, 4 grudnia, od godz. 10.00, do środy, 10 grudnia, do godz. 22.00. Wygra pięć osób, które najciekawiej odpowiedzą na pytanie: „Dlaczego interesujesz się historią swojej małej ojczyzny?”. Uwaga – odpowiedź nie może przekroczyć 160 znaków. Regulamin znajduje się na stronie www.echokatolickie.pl. Listę nagrodzonych zamieścimy w 51 nr. „Echa”.
Monika Grudzińska