Uhonorowana w murach radzyńskiego I LO
Była pionierką lokalnej oświaty i postacią, która przez dziesięciolecia pozostawała niemal zapomniana. Wydarzenie to wpisywało się w obchody 100 rocznicy jej śmierci i stanowiło ważny akt przywracania należnego miejsca tej wybitnej nauczycielce w historii Radzynia Podlaskiego.
Uroczystość poprzedził okolicznościowy wykład poświęcony życiu i działalności H. Rudnickiej, wygłoszony przez Roberta Mazurka – pomysłodawcę ufundowania i wmurowania tablicy pamiątkowej, a zarazem inicjatora działań na rzecz popularyzacji jej biografii. Spotkanie zgromadziło liczne grono zaproszonych gości, nauczycieli oraz młodzież I Liceum Ogólnokształcącego, podkreślając międzypokoleniowy charakter wydarzenia.
Zebranych powitała dyrektor I LO, Ewa Grodzka, która w swoim wystąpieniu zwróciła uwagę na wyjątkowe znaczenie tego dnia dla społeczności szkolnej. Podkreśliła ciągłość tradycji edukacyjnej szkoły, która jako bezpośredni spadkobiercą gimnazjum założonego przez H. Rudnicką, z dumą odwołuje się do jej dziedzictwa.
Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. dziekan dekanatu radzyńskiego ks. kan. Krzysztof Pawelec, dyrektor I LO w latach 1992-1996 Anna Szkutnik, kierownik wydziałuedukacji Starostwa Powiatowego w Radzyniu Podlaskim Magdalena Czerwińska oraz przedstawiciele fundatorów tablicy – Ewa Szabrańska i prezes Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Radzyniu Podlaskim Jerzy Woźniak. Ich obecność podkreślała rangę wydarzenia oraz szerokie społeczne poparcie dla inicjatywy upamiętnienia H. Rudnickiej.
Centralnym punktem pierwszej części uroczystości był wykład R. Mazurka. Prelegent już na wstępie zaznaczył, że H. Rudnicka to postać dziś niemal nieobecna w powszechnej świadomości historycznej, mimo jej ogromnych zasług dla rozwoju polskiego szkolnictwa w Radzyniu Podlaskim. Podkreślił, że dostępna literatura dotycząca jej życia i działalności jest bardzo skąpa, a badania nad jej biografią wciąż znajdują się na początkowym etapie. Wyraził jednocześnie wdzięczność rodzinie Rudnickich, a w szczególności Grzegorzowi Rudnickiemu z Tarnowskich Gór, za pomoc w gromadzeniu materiałów źródłowych i udostępnienie rodzinnych archiwów.
W pierwszej części wykładu przedstawione zostało szerokie tło rodzinne H. Rudnickiej. Urodzona w 1896 r., była córką Kazimierza Rudnickiego – działacza społecznego i dyrektora oddziału Siedleckiego Syndykatu Rolniczego – oraz Kazimiery z domu Czarneckiej. Dorastała w licznej rodzinie, mając siedmioro rodzeństwa i będąc najstarszą z dzieci. Dom rodzinny Rudnickich był miejscem, w którym silnie obecne były wartości patriotyczne, społeczne i edukacyjne. Prelegent przybliżył również losy rodzeństwa Haliny, naznaczone chorobami, przedwczesnymi śmierciami oraz tragicznymi wydarzeniami historycznymi, w tym zbrodnią katyńską.
Najobszerniejszą i najważniejszą część wykładu poświęcono działalności H. Rudnickiej jako nauczycielki i organizatorki oświaty. Wychowana w duchu służby dobru wspólnemu, już jako bardzo młoda osoba odkryła swoje powołanie pedagogiczne. Podczas I wojny światowej, w warunkach ograniczeń narzucanych przez władze zaborcze, organizowała w Radzyniu Podlaskim nieformalne lekcje dla młodzieży na poziomie szkoły średniej, dając młodym ludziom szansę na edukację w języku polskim.
W 1915 r., mając zaledwie 19 lat, podjęła się zadania wyjątkowo odważnego i odpowiedzialnego – założyła czteroklasowe gimnazjum, które stało się pierwszą tego typu placówką w Radzyniu Podlaskim. Została jego pierwszą dyrektorką i przez cztery lata kierowała szkołą, nieustannie zmagając się z problemami organizacyjnymi, brakiem środków finansowych oraz presją niemieckich władz okupacyjnych. Jej determinacja i konsekwencja sprawiły, że szkoła przetrwała najtrudniejszy okres wojenny, stając się fundamentem przyszłego szkolnictwa w mieście.
Ogromny wysiłek, stres i poczucie odpowiedzialności poważnie nadwyrężyły jednak jej zdrowie. W 1919 r. zmuszona była zrezygnować ze stanowiska dyrektorki. Mimo to nie porzuciła pracy pedagogicznej – nadal uczyła w Radzyniu Podlaskim, a następnie w Łomży. Postępująca choroba i całkowite fizyczne wyczerpanie doprowadziły do jej przedwczesnej śmierci 4 sierpnia 1925 r. Zmarła cicho, bez rozgłosu, pozostawiając po sobie dzieło, które miało ogromne znaczenie dla lokalnej społeczności i rozwoju polskiej edukacji w pierwszych latach niepodległości. Spoczęła na cmentarzu parafialnym w Radzyniu Podlaskim.
W zakończeniu wykładu R. Mazurek podkreślił, że historia Haliny Rudnickiej nie powinna zostać zapomniana. Wskazał, że rok 2025 – setna rocznica jej śmierci – stał się impulsem do podjęcia konkretnych działań upamiętniających jej postać. Jednym z nich była I Radzyńska Kwesta „Ratujemy Zabytkowe Nagrobki”, podczas której zebrano środki na renowację jej grobu. Tablica zawieszona w budynku I Liceum Ogólnokształcącego, będącego bezpośrednim kontynuatorem tradycji założonego przez nią gimnazjum, stanowi symboliczne uhonorowanie jej odwagi, poświęcenia i wkładu w budowanie oświaty w mieście. Wystąpienie zamknęła refleksja, że odkrywanie jej biografii to dopiero „koniec początku” drogi przywracania Halinie Rudnickiej należnego miejsca w pamięci historycznej.
Po zakończeniu wykładu uczestnicy uroczystości udali się do holu głównego szkoły, gdzie odbyła się kulminacyjna część wydarzenia. Ks. kan. K. Pawelec dokonał uroczystego poświęcenia tablicy pamiątkowej, a jej symbolicznego odsłonięcia dokonali wspólnie: dyrektor I LO Ewa Grodzka, była dyrektor szkoły Anna Szkutnik, przedstawicielka fundatorów Ewa Szabrańska, prezes PEC Jerzy Woźniak oraz Robert Mazurek.
Na tablicy widnieje wizerunek Haliny Rudnickiej oraz inskrypcja: „PAMIĘCI HALINY RUDNICKIEJ / (1896-1925) / ZAŁOŻYCIELKI PIERWSZEGO / GIMNAZJUM / W RADZYNIU PODLASKIM / W 100. ROCZNICĘ JEJ ŚMIERCI // SPOLECZNOŚĆ / I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO, / KTÓRE Z DUMA KONTYNUUJE / JEJ DZIEŁO // RADZYŃ PODLASKI, 16.12.2025 R.”.
Uroczystość była nie tylko hołdem złożonym wybitnej nauczycielce, lecz także ważną lekcją historii i odpowiedzialności za lokalne dziedzictwo. Stała się wyrazem wdzięczności wobec kobiety, która swoją pasją, odwagą i poświęceniem na trwałe wpisała się w dzieje radzyńskiej oświaty.
Paweł Iwańczuk / I LO w Radzyniu Podlaskim