6 grudnia 2021 r. Imieniny obchodzą: Mikołaj, Emilian, Leontyna

Pogoda: Siedlce

Numer 48
02-08 grudnia 2021r.

menu

NEWS

W środę 8 grudnia, o 19.00, w parafii Szpaki sprawowana będzie Msza św. wieńcząca Rok św. Józefa. Podczas uroczystości zostanie odczytany dekret biskupa siedleckiego podnoszący kościół parafialny w Szpakach do rangi sanktuarium św. Józefa, Oblubieńca NMP.

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

Rozmowy

 
 

Rozmowa ECHA

23 września 2020 r.

Rok 1920 w dokumentach


fot. ARCHIWUM

Rozmowa z dr. hab. Dariuszem Magierem, profesorem w Instytucie Historii Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.

W Archiwum Państwowym w Siedlcach można oglądać wystawę pt. „Rok 1920 w regionie siedleckim”, której jest Pan autorem. Jak 100 lat temu wyglądało życie w mieście i okolicach? Rok 1920, czyli jeden z trzech, które składają się na okres wojny polsko-bolszewickiej, był dla Siedlec oraz okolicznych miasteczek i wsi najbardziej brzemienny w skutki. Wiązało się to z tym, że w wyniku ofensywy sowieckiej region siedlecki znalazł się w bezpośrednim zagrożeniu, a potem również pod kilkudniową bolszewicką okupacją. Zatem w pierwszej połowie roku mamy jeszcze do czynienia ze względnie normalnym trybem życia mieszkańców. Oczywiście toczy się wojna z Rosją Sowiecką o przetrwanie nowo odzyskanego państwa. Jej oznaki są bardzo widoczne.

To mobilizacja i ruchy wojsk, które obejmują również przegrupowania, np. z Wielkopolski na teren naszego regionu, świadczenia społeczne na rzecz żołnierzy, aktywność w tej kwestii partii politycznych - zarówno pozytywna, nawołująca do jedności narodowej w obliczu zagrożenia, jak i negatywna w postaci ujawnienia się sowieckiej agentury, czyli członków partii komunistycznej działających na rzecz demobilizacji społecznej, uprawiających dywersję, a później ujawniających się jako V kolumna.

Mieszkańcy regionu muszą więc z jednej strony zapewnić żołnierza i jego utrzymanie, z drugiej mieć baczenie także przed wrogiem wewnętrznym. Poza tym żyją własnym rytmem, by codzienną, zwykłą pracą utrzymać siebie i ojczyznę.

 

Sytuacja jednak zmienia się w miarę postępów sowieckiej kontrofensywy.

 

Zaczyna się ona w drugiej połowie maja 1920 r. i posuwa ku granicom naszego regionu. Na początku lata 1920 r. zajmują swoje pozycje poszczególne formacje wojskowe, naród zamiera w trwodze i modlitwie gorąco utwierdzany w przekonaniu o konieczności aktywnej obrony przed bezbożnym komunizmem przez biskupa siedleckiego Henryka Przeździeckiego i swoich proboszczów. Administracja państwowa ewakuuje się z miasta w pierwszych dniach sierpnia. A potem wchodzą bolszewicy, którzy okupują Siedlce od 12 do 18 sierpnia. Cud nad Wisłą, na szczęście, przywraca normalne życie na tyle szybko, by nie zdążyli wcielić w czyn swoich haseł.

 

Jaki obraz społeczeństwa wyłania się z dokumentów pochodzących z tamtych czasów?

 

Po stosunkowo nielicznych procentowo świadectwach dezercji, dywersji, współpracy z najeźdźcą można powiedzieć, że mieszkańcy Siedlec i okolic wykazali się patriotyzmem i nieufnością w stosunku do agresora reprezentującego cywilizacyjną obcość, pomimo głoszonych przez niego populistycznych haseł. Zwieść dali się jedynie przedstawiciele niezżytych z polskością mniejszości narodowych i garstka renegatów polskiego pochodzenia. Znakomita większość świadomie stanęła w obronie ojczyzny i wiary katolickiej. Po raz pierwszy w naszych dziejach w takiej skali ramię w ramię stanęli ludzie pochodzenia szlacheckiego, mieszczańskiego i chłopskiego. Rok 1920 to czas objawienia się polskiego narodu, który obejmuje już wszystkie bez wyjątku warstwy społeczne. Na przykładzie naszego regionu widać to doskonale.

 

Czy prezentowane na wystawie dokumenty można podzielić według jakiegoś klucza lub bloków tematycznych?

 

Oczywiście. Można klasyfikować je w rozmaity sposób: tematycznie, chronologicznie, pod względem formy, cech zewnętrznych czy wewnętrznych. W mojej koncepcji - jako autora wystawy - zostały podzielone na dwie części, których osią jest symboliczna, bo przecież sama bitwa trwała dłużej, data 15 sierpnia. Zatem pierwsza część obejmuje dokumenty datowane od marca do połowy sierpnia, druga - od połowy sierpnia do jesieni 1920 r. Większość dokumentów pochodzi z zasobu Archiwum Państwowego w Siedlcach, ale nie tylko, bo na wystawie prezentujemy również archiwalia z Narodowego Archiwum w Krakowie, Archiwum Państwowego w Poznaniu, Archiwum Akt Nowych i Narodowego Archiwum Cyfrowego w Warszawie oraz Muzeum Regionalnego w Siedlcach.

 

Który z tych dokumentów uważa Pan za najciekawszy?

 

Każdy dokument archiwalny niesie jakąś informację o przeszłości. Jest tym ciekawszy, im bardziej nieznaną przeszłość odkrywa. Szczególną uwagę oglądających wystawę chciałbym zwrócić na kilka z nich. Pierwszy to rozkaz szefa sztabu 15 dywizji piechoty wielkopolskiej z 3 marca 1920 r. w sprawie przetransportowania w rejon Siedlec. Dokument ten odnalazłem w Poznaniu. Idąc chronologicznie, kolejny to ciekawy wizualnie program wodewilu Konstantego Krumłowskiego „Królowa Przedmieścia” wystawianego w Siedlcach 15 marca 1920 r., z którego dochód był przeznaczony na święcone dla żołnierzy. Pochodzi ze zbioru Haliny Marii Berezy, siedleckiej nauczycielki, i przechowywany jest w siedleckim archiwum. Następnie seria pism starostów siedleckiego i sokołowskiego w sprawie: przeciwdziałania agitatorom siejących antypolską propagandę, powołania pod broń byłych oficerów, ujęcia dezertera w gminie Krześlin, tworzenia wiejskich komitetów pomocy żołnierzowi polskiemu, ochrony mostów przed komunistyczną dywersją. Ciekawym dokumentem jest mapa sztabowa ukazująca dyslokację wojsk w regionie siedleckim w dniu 4 sierpnia 1920 r. W aktach Komendy Powiatowej Policji Państwowej w Siedlcach zachował się telefonogram z 6 sierpnia 1920 r. w sprawie ewakuacji urzędów. W Krakowie natomiast natrafiłem na manifest Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski „Do polskiego ludu robotniczego miast i wsi” rozlepiany w Siedlcach 14 sierpnia 1920 r., który również został zaprezentowany na wystawie.

 

A jakie pisma zachowały się z okresu po Bitwie Warszawskiej?

 

M.in. w sprawie: zbiórek pozostawionej przez bolszewików broni, pochówku poległych w walce polskich żołnierzy, organizowania przy parafiach i gminach żydowskich komitetów opieki nad grobami wojennymi oraz przeprowadzania na ich rzecz zbiórek pieniężnych. Ponadto wykaz dezerterów z powiatu siedleckiego czy prośba starosty sokołowskiego do wójta gminy Sterdyń z 11 listopada 1920 r. o odnotowanie w księgach ludności i powiadomienie ojca o śmierci jego syna Czesława Retke w czasie Bitwy Warszawskiej.

 

Ekspozycję uzupełniają rysunki Kamila Mackiewicza, autora plakatów o treści patriotycznej.

 

Warto podkreślić, że brał on udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a tworzone przez niego na gorąco grafiki żołnierzy polskich i bolszewickich nie tylko niosą informację o przeszłości, ale również są najwyższej klasy sztuką rysowniczą. Autor był przecież nie tylko kapitanem Wojska Polskiego, ale także znanym międzywojennym karykaturzystą, ilustratorem książek, prekursorem polskiego komiksu. Jest również autorem ubogacającego ekspozycję słynnego plakatu „Hej, kto Polak na bagnety!”. Jego rysunki prezentowane na wystawie pochodzą z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego.

 

Dziękuję za rozmowę.

 


 

W realu i wirtualnie

Wystawę „Rok 1920 w regionie siedleckim” można oglądać osobiście w siedzibie Archiwum Państwowego przy ul. Tadeusza Kościuszki w Siedlcach, a także na stronie internetowej placówki: siedlce.ap.gov.pl.

Ekspozycja będzie czynna przez kilka miesięcy. Później zostanie wypożyczona siedleckim placówkom edukacyjnym i kulturalnym.

MD

Powrót

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

FACEBOOK

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Światłość w ciemności


Obrazy, grafiki i rzeźby dawnych i współczesnych artystów, które łączy wspólny temat: tajemnica Bożego Narodzenia, można oglądać na wystawie „Światłość w ciemności świeci od wieków po dziś dzień”, którą otwarto w Muzeum Diecezjalnym w Siedlcach. [fot. Jarosław Kurzawa]

PATRONAT "ECHO"


Diecezjalny Konkurs Wiedzy i Konkurs Plastyczny o bł. kard. S. Wyszyńskim
Wydział Nauczania Katechetycznego Kurii Diecezjalnej Siedleckiej organizuje konkurs wiedzy i konkurs plastyczny dla szkół podstawowych noszących imię Prymasa Tysiąclecia.
więcej »
Razem tworzymy tradycję
Oddział Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży w Jedlance organizuje konkurs bożonarodzeniowy pt. „Razem tworzymy tradycję”. Z racji kończącego się roku św. Józefa tematem bieżącej, szóstej edycji są słowa „Rodzina - tu zaczyna się życie”.
więcej »
III Charytatywny Bieg Mikołajkowy z Dwójką!
Organizatorzy III Charytatywnego Biegu Mikołajkowego z „Dwójką” zdecydowali się na przeniesienie zawodów z 5 grudnia na 19 grudnia! Powód? Szczyt fali Covid-19 przypadający na początek grudnia.
więcej »
 

POLECAMY


A ty? Za kogo Mnie uważasz?
Co tak naprawdę wiemy o Jezusie z Nazaretu? Jak wyjaśnić Jego historię i to, że uczniowie uznali w Nim Boga żywego i prawdziwego? Wreszcie: jak rozumieć głoszoną przez Niego miłość bliźniego?
więcej »
Warsztat Józefa
Na czas tegorocznego adwentu Profeto.pl przygotowało rekolekcje adwentowe zatytułowane „Warsztat Józefa”. Siedmioodcinkowy cykl oparty został o list papieża Franciszka z okazji kończącego się Roku św. Józefa „Patris corde”.
więcej »
Jak osiągnąć pokój serca?
Ponadczasowy przewodnik dla poszukujących prawdziwej radości i pokoju ducha stanowi skuteczną odpowiedź na bolączki świata pogrążonego w lęku i chaosie. Czym urzeka czytelników jedna z najlepszych książek wielkiego mistrza duchowego czasów współczesnych?
więcej »
 

SONDA

 

Czy czas Adwentu jest nam potrzebny?

tak, to czas na refleksję w zabieganym świecie

nie, Adwent nic nie zmienia

najważniejsza jest chęć odmienienia życia w oczekiwaniu na Boże Narodzenie

to okazja do stanięcia w prawdzie wobec Boga i samego siebie, a przez to do nawrócenia



LITURGIA SŁOWA


Poniedziałek
Czytania:
;
Ewangelia:


Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR