15 maja 2021 r. Imieniny obchodzą: Zofia, Jan, Izydor

Pogoda: Siedlce

Numer 19
13-19 maja 2021r.

menu

NEWS

22 maja w kościele Ducha Świętego w Siedlcach odbędzie się Diecezjalne Czuwanie Wspólnot, Ruchów, Stowarzyszeń przed Zesłaniem Ducha Świętego

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

Rozmowy

 
 

Rozmowa ECHA

23 września 2020 r.

Rok 1920 w dokumentach


fot. ARCHIWUM

Rozmowa z dr. hab. Dariuszem Magierem, profesorem w Instytucie Historii Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego w Siedlcach.

W Archiwum Państwowym w Siedlcach można oglądać wystawę pt. „Rok 1920 w regionie siedleckim”, której jest Pan autorem. Jak 100 lat temu wyglądało życie w mieście i okolicach? Rok 1920, czyli jeden z trzech, które składają się na okres wojny polsko-bolszewickiej, był dla Siedlec oraz okolicznych miasteczek i wsi najbardziej brzemienny w skutki. Wiązało się to z tym, że w wyniku ofensywy sowieckiej region siedlecki znalazł się w bezpośrednim zagrożeniu, a potem również pod kilkudniową bolszewicką okupacją. Zatem w pierwszej połowie roku mamy jeszcze do czynienia ze względnie normalnym trybem życia mieszkańców. Oczywiście toczy się wojna z Rosją Sowiecką o przetrwanie nowo odzyskanego państwa. Jej oznaki są bardzo widoczne.

To mobilizacja i ruchy wojsk, które obejmują również przegrupowania, np. z Wielkopolski na teren naszego regionu, świadczenia społeczne na rzecz żołnierzy, aktywność w tej kwestii partii politycznych - zarówno pozytywna, nawołująca do jedności narodowej w obliczu zagrożenia, jak i negatywna w postaci ujawnienia się sowieckiej agentury, czyli członków partii komunistycznej działających na rzecz demobilizacji społecznej, uprawiających dywersję, a później ujawniających się jako V kolumna.

Mieszkańcy regionu muszą więc z jednej strony zapewnić żołnierza i jego utrzymanie, z drugiej mieć baczenie także przed wrogiem wewnętrznym. Poza tym żyją własnym rytmem, by codzienną, zwykłą pracą utrzymać siebie i ojczyznę.

 

Sytuacja jednak zmienia się w miarę postępów sowieckiej kontrofensywy.

 

Zaczyna się ona w drugiej połowie maja 1920 r. i posuwa ku granicom naszego regionu. Na początku lata 1920 r. zajmują swoje pozycje poszczególne formacje wojskowe, naród zamiera w trwodze i modlitwie gorąco utwierdzany w przekonaniu o konieczności aktywnej obrony przed bezbożnym komunizmem przez biskupa siedleckiego Henryka Przeździeckiego i swoich proboszczów. Administracja państwowa ewakuuje się z miasta w pierwszych dniach sierpnia. A potem wchodzą bolszewicy, którzy okupują Siedlce od 12 do 18 sierpnia. Cud nad Wisłą, na szczęście, przywraca normalne życie na tyle szybko, by nie zdążyli wcielić w czyn swoich haseł.

 

Jaki obraz społeczeństwa wyłania się z dokumentów pochodzących z tamtych czasów?

 

Po stosunkowo nielicznych procentowo świadectwach dezercji, dywersji, współpracy z najeźdźcą można powiedzieć, że mieszkańcy Siedlec i okolic wykazali się patriotyzmem i nieufnością w stosunku do agresora reprezentującego cywilizacyjną obcość, pomimo głoszonych przez niego populistycznych haseł. Zwieść dali się jedynie przedstawiciele niezżytych z polskością mniejszości narodowych i garstka renegatów polskiego pochodzenia. Znakomita większość świadomie stanęła w obronie ojczyzny i wiary katolickiej. Po raz pierwszy w naszych dziejach w takiej skali ramię w ramię stanęli ludzie pochodzenia szlacheckiego, mieszczańskiego i chłopskiego. Rok 1920 to czas objawienia się polskiego narodu, który obejmuje już wszystkie bez wyjątku warstwy społeczne. Na przykładzie naszego regionu widać to doskonale.

 

Czy prezentowane na wystawie dokumenty można podzielić według jakiegoś klucza lub bloków tematycznych?

 

Oczywiście. Można klasyfikować je w rozmaity sposób: tematycznie, chronologicznie, pod względem formy, cech zewnętrznych czy wewnętrznych. W mojej koncepcji - jako autora wystawy - zostały podzielone na dwie części, których osią jest symboliczna, bo przecież sama bitwa trwała dłużej, data 15 sierpnia. Zatem pierwsza część obejmuje dokumenty datowane od marca do połowy sierpnia, druga - od połowy sierpnia do jesieni 1920 r. Większość dokumentów pochodzi z zasobu Archiwum Państwowego w Siedlcach, ale nie tylko, bo na wystawie prezentujemy również archiwalia z Narodowego Archiwum w Krakowie, Archiwum Państwowego w Poznaniu, Archiwum Akt Nowych i Narodowego Archiwum Cyfrowego w Warszawie oraz Muzeum Regionalnego w Siedlcach.

 

Który z tych dokumentów uważa Pan za najciekawszy?

 

Każdy dokument archiwalny niesie jakąś informację o przeszłości. Jest tym ciekawszy, im bardziej nieznaną przeszłość odkrywa. Szczególną uwagę oglądających wystawę chciałbym zwrócić na kilka z nich. Pierwszy to rozkaz szefa sztabu 15 dywizji piechoty wielkopolskiej z 3 marca 1920 r. w sprawie przetransportowania w rejon Siedlec. Dokument ten odnalazłem w Poznaniu. Idąc chronologicznie, kolejny to ciekawy wizualnie program wodewilu Konstantego Krumłowskiego „Królowa Przedmieścia” wystawianego w Siedlcach 15 marca 1920 r., z którego dochód był przeznaczony na święcone dla żołnierzy. Pochodzi ze zbioru Haliny Marii Berezy, siedleckiej nauczycielki, i przechowywany jest w siedleckim archiwum. Następnie seria pism starostów siedleckiego i sokołowskiego w sprawie: przeciwdziałania agitatorom siejących antypolską propagandę, powołania pod broń byłych oficerów, ujęcia dezertera w gminie Krześlin, tworzenia wiejskich komitetów pomocy żołnierzowi polskiemu, ochrony mostów przed komunistyczną dywersją. Ciekawym dokumentem jest mapa sztabowa ukazująca dyslokację wojsk w regionie siedleckim w dniu 4 sierpnia 1920 r. W aktach Komendy Powiatowej Policji Państwowej w Siedlcach zachował się telefonogram z 6 sierpnia 1920 r. w sprawie ewakuacji urzędów. W Krakowie natomiast natrafiłem na manifest Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski „Do polskiego ludu robotniczego miast i wsi” rozlepiany w Siedlcach 14 sierpnia 1920 r., który również został zaprezentowany na wystawie.

 

A jakie pisma zachowały się z okresu po Bitwie Warszawskiej?

 

M.in. w sprawie: zbiórek pozostawionej przez bolszewików broni, pochówku poległych w walce polskich żołnierzy, organizowania przy parafiach i gminach żydowskich komitetów opieki nad grobami wojennymi oraz przeprowadzania na ich rzecz zbiórek pieniężnych. Ponadto wykaz dezerterów z powiatu siedleckiego czy prośba starosty sokołowskiego do wójta gminy Sterdyń z 11 listopada 1920 r. o odnotowanie w księgach ludności i powiadomienie ojca o śmierci jego syna Czesława Retke w czasie Bitwy Warszawskiej.

 

Ekspozycję uzupełniają rysunki Kamila Mackiewicza, autora plakatów o treści patriotycznej.

 

Warto podkreślić, że brał on udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a tworzone przez niego na gorąco grafiki żołnierzy polskich i bolszewickich nie tylko niosą informację o przeszłości, ale również są najwyższej klasy sztuką rysowniczą. Autor był przecież nie tylko kapitanem Wojska Polskiego, ale także znanym międzywojennym karykaturzystą, ilustratorem książek, prekursorem polskiego komiksu. Jest również autorem ubogacającego ekspozycję słynnego plakatu „Hej, kto Polak na bagnety!”. Jego rysunki prezentowane na wystawie pochodzą z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego.

 

Dziękuję za rozmowę.

 


 

W realu i wirtualnie

Wystawę „Rok 1920 w regionie siedleckim” można oglądać osobiście w siedzibie Archiwum Państwowego przy ul. Tadeusza Kościuszki w Siedlcach, a także na stronie internetowej placówki: siedlce.ap.gov.pl.

Ekspozycja będzie czynna przez kilka miesięcy. Później zostanie wypożyczona siedleckim placówkom edukacyjnym i kulturalnym.

MD

Powrót

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

FACEBOOK

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 

11 maja 2021 r.

I Diecezjalny Kongres Służby Liturgicznej
22 maja, o 10.00, rozpocznie się I Diecezjalny Kongres Służby Liturgicznej. więcej »
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Diecezjalny Dzień Rodziny


Trzeba przez pośrednictwo Maryi Królowej prosić Boga, aby w naszych rodzinach zapanowała miłość. Ona jest fundamentem i motywem każdego małżeństwa i każdej rodziny, szczególnie katolickiej - podkreślił bp Kazimierz Gurda podczas Diecezjalnego Dnia Rodziny, który odbył się w Parczewie. W niedzielę 9 maja do bazyliki mniejszej przybyli narzeczeni, małżeństwa i rodziny z dziećmi. Tego dnia obchodzono także 20 rocznicę koronacji cudownego obrazu MB Królowej Rodzin.

FOTOGALERIA

IV Ojcowski Poligon Duchowy


17 kwietnia w sanktuarium bł. Męczenników Podlaskich w Pratulinie odbył się IV Ojcowski Poligon Duchowy. Organizatorami spotkania - ph. „Wychowanie do wiary i męstwa” - były Kluby Ojca z Siedlec, Łukowa i Łosic. W programie „poligonu” były m.in.: konferencja wygłoszona przez dr. hab. Mieczysława Guzewicza, konsultora rady ds. rodziny KEP, oraz świadectwo Krzysztofa Plażuka, ojca trójki dzieci, przeniesionego do rezerwy podpułkownika Wojska Polskiego. Pielgrzymi wzięli udział również w nabożeństwie Drogi Światła. Zwieńczeniem, a zarazem punktem kulminacyjnym wydarzenia była Eucharystia sprawowana o północy.

PATRONAT "ECHO"


Fulla na ekranie
„Świętych obcowanie” - to tytuł filmu o życiu i mistycznych doświadczeniach Fulli Horak. Ruszyła zbiórka pieniędzy umożliwiających powstanie dokumentu.
więcej »
Jubileuszowa edycja
Organizatorzy Ogólnopolskiego Konkursu Wiedzy Biblijnej informują, że z uwagi na trwające obostrzenia planowana na 19 maja część pisemna konkursu nie odbędzie się w formie stacjonarnej, tylko online!
więcej »
...bo Niepodległa jest dla wszystkich
Gminne Centrum Kultury w Kobylanach realizuje projekt pt. „... bo Niepodległa jest dla wszystkich”.
więcej »
Z Matką nadziei
W dniach 4-5 czerwca odbędzie się IX Ogólnopolska Pielgrzymka Żywego Różańca na Jasną Górę. Hasło tegorocznego spotkania brzmi: „Z Maryją, Matką nadziei”.
więcej »
VI Diecezjalna Pielgrzymka Kobiet
30 maja pod hasłem: W Tobie jest życie! -odbędzie się Diecezjalna Pielgrzymka Kobiet do Pratulina.
więcej »
 

POLECAMY


W drodze do Pana Boga
Wspólnota wiary jest konieczna, aby łaska wiary nie została zmarnowana i pierwsze zakochanie w Bogu przemieniło się w dojrzałą miłość do Pana i braci - pisze bp Adam Bab, polecając książkę ks. Krzysztofa Kralki SAC.
więcej »
Piękny projekt
W Roku Rodziny Amoris Laetitia duszpasterstwo rodzin naszej diecezji wychodzi z propozycją zatytułowaną „Rodzinna niedziela”. Pierwsza z nich, której tematem będzie „Małżeństwo i rodzina - piękny Boży projekt”, zaplanowana została na 16 maja.
więcej »
Odnaleźć siebie
Niespokojne jest serce człowieka, dopóki nie spocznie w Bogu - mówił św. Augustyn. W opinii autora książki „Życie odnalezione” pierwszym krokiem na drodze budowania relacji ze Stwórcą jest odnalezienie własnego „ja”.
więcej »
 

SONDA

 

Miesiąc z Maryją...

uczestniczę w nabożeństwach majowych

kojarzy się mi z wiosną i polnymi kapliczkami

odmawiam Litanię loretańską

nabożeństwo do Maryi nie powinno ograniczać się do jednego miesiąca

maj to miesiąc jak każdy inny



LITURGIA SŁOWA


Sobota
Czytania:
;
Ewangelia:


Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR