18 stycznia 2022 r. Imieniny obchodzą: Piotr, Małgorzata

Pogoda: Siedlce

Numer 2
13-19 stycznia 2022r.

menu

NEWS

Zachęcamy do lektury najnowszego wydania ECHA! W numerze m.in. fotorelacja z Orszaków Trzech Króli, jakie przeszły ulicami naszych miast i wsi.

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

Historia

 
 

Z dziejów Podlasia (239)

6 października 2010 r.

Jakobińskie sprzysiężenie

Na początku 1797 r. na pograniczu Podlasia został zorganizowany spisek niepodległościowy oparty na radykalnym programie społecznym. Jego twórcą był Franciszek Bitterman-Gorzkowski, syn drobnego szlachcica warmińskiego, zaliczający się do społeczności umysłowej, czyli przyszłej inteligencji (studiował we Francji nauki matematyczne i przyrodnicze), ostatnio geometra w dobrach Cisie k. Okuniewa, należących do Felicjana Zalewskiego.

W czasie insurekcji kościuszkowskiej brał udział w obronie Warszawy, a następnie przedostał się na tyły wojsk pruskich, aby wzniecić powstanie na Pomorzu i Warmii. Był wówczas związany z tzw. Jakobinami. Po upadku powstania zatrudnił się przy pracach pomiarowych w pobliżu granicy pruskiej, na wschód od Warszawy, na terenie zaboru austriackiego. W Warszawie przebywała jego żona, co ułatwiało mu kontakty z lokalnym środowiskiem. Gorzkowski, przejęty hasłami rewolucji francuskiej, przygotowywał z początkiem 1797 r. fantastyczny plan ogólnego powstania chłopskiego, które miało usunąć zaborców i przywrócić Rzeczpospolitą Polską. Z chwilą wybuchu powstania planował ogłoszenie powszechnej równości i wolności, zniesienie poddaństwa i pańszczyzny, przeprowadzenie parcelacji całej ziemi między chłopów.

„Lepszym panom miano zostawić, co jest potrzebne do życia na rok, a którzy byli i będą złymi, zginą”. Od dnia powstania, jak głosił Gorzkowski, „innego prawa nie mamy, jak tylko te, które sami sobie ustanowimy i innych rządców nie uznajemy, jak tylko tych, których sami obierzemy… innych podatków, ciężarów nie znamy, jak tylko te, które na utrzymanie porządku i bezpieczeństwa kraju sami sobie nałożymy”. Niestety w programie nie wykluczano krwawej rewolucji i zniszczenia szlachty. Powstanie miało rozpocząć się, według planu Gorzkowskiego, w wyznaczoną niedzielę, gdy chłopi uzbrojeni w kosy i pałki mieli się zebrać przy kościołach i wezwać proboszczów do jego ogłoszenia. W razie odmowy ksiądz miał być zabity; podobnie dziedzic, jeśli nie chciałby objąć dowództwa, a jego dobra miały ulec konfiskacie. Każda parafia miała wybrać pułkownika, a utworzone grupy miały posuwać się na południe aż do połączenia się z legionami Dąbrowskiego na granicy Węgier i Mołdawii. Powstanie miało objąć wszystkie ziemie dawnej Rzeczypospolitej, a po ich oswobodzeniu kraj miał otrzymać konstytucję wzorowaną na francuskiej. Początkowy termin wybuchu powstania Gorzkowski wyznaczył na 9 marca, później 7 maja, wreszcie 14 maja, ale i ten termin nie był ostateczny. Głównym jego współpracownikiem był dawny oficer Antoni Perles, z którym prowadził pomiary gruntów, oraz wójt w Cisiem Łukasz Przeborowski.

Agitację wśród chłopów Gorzkowski rozpoczął w styczniu 1797 r. W swej działalności posłużył się ulotkami zaopatrzonymi w rysunki, które miały niepiśmiennym chłopom ukazać ich druzgocąca przewagę liczebną nad panami, a także ówczesną nędzę i przyszły świetlany dobrobyt. Drukowane ulotki programowe miały krążyć ze wsi do wsi poprzez szynkarzy i członków gromad wiejskich, dlatego przyszły wódz zjednał do spisku szynkarzy w Cisiem i Mrowiskach. W ciągu kilku miesięcy pełen zapału geometra zdołał wciągnąć do spisku wielu chłopów w Cisiem oraz po kilku z okolicznych wsi: Mrowisk, Długiej, Kalenic, Krupek i Dembego. Agitacja tego człowieka, który głosił wolność osobistą i natychmiastowe zniesienie pańszczyzny oraz zmniejszenie podatków, musiała trafić na podatny grunt wśród chłopów, na których od 1796 r. spadła brutalna rekrutacja do wojska austriackiego, nowe podatki, daniny i podwody. Gorzkowski zdołał sam lub przez swych współpracowników rozprowadzić 217 ulotek w ośmiu okolicznych wsiach, ale ciągle odkładał termin wybuchu powstania.

Spisek został wykryty przypadkowo. 14 maja 1797 r. dziedzic Zaleski przyłapał chłopa biegnącego z ulotkami i dowiedział się o sprzysiężeniu. Zaniepokojony oświadczeniem Gorzkowskiego o planowanym terminie rewolty Zaleski „zawieszony między obławą i trwogą” natychmiast napisał doniesienie do posła austriackiego w Warszawie D. Cachego. Zaalarmowany przez tego starosta cyrkularny siedlecki Franz von Hehe spowodował aresztowanie Gorzkowskiego, Perlesa i wójta Przeborowskiego w 20 maja. Początkowo przebywali w więzieniu w Siedlcach. Po kilku tygodniach, 11 czerwca, oskarżeni zostali przewiezieni do Krakowa. Śledztwo policyjne było prowadzone po kilkanaście godzin dziennie i doprowadziło do spisania obszernych zeznań.

Gorzkowski twierdził, że był wyłącznym organizatorem spisku, ale wymienił kilkadziesiąt nazwisk, przeważnie osób z Warszawy. Powiadomieni o tym Prusacy zbagatelizowali jednak sprawę. Dopiero po kilkuletnim pobycie w więzieniu, gdzie również przygotowywał spisek, Gorzkowskiego skazano na karę śmierci, ale ostatecznie wyrok zmieniono i wydalono go do zaboru pruskiego. Nie podzielamy tu skrajnej opinii Cz. Wycecha z 1960 r., że „dążenie Gorzkowskiego zostało zrealizowane dopiero w PRL, kiedy przeprowadzono parcelację, kiedy zostały zlikwidowane przywileje, a obszarnicy i kapitaliści - zmuszeni do pracy”.

Józef Geresz

Powrót

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie
Dodatek Echo Leśne

FACEBOOK

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Dzień był wesoły


Tegoroczne hasło Orszaku Trzech Króli „Dzień dziś wesoły!” miało pokazać, jak ważne dla każdego człowieka powinno być dobre, głębokie przeżywanie świąt i uroczystości. Mieszkańcy naszego regionu - idąc w orszaku czy gromadząc się na wspólnym kolędowaniu - wzięli sobie te słowa do serca i spędzili wspólnie radosne popołudnie.

PATRONAT "ECHO"


Diecezjalny Konkurs Wiedzy i Konkurs Plastyczny o bł. kard. S. Wyszyńskim
Wydział Nauczania Katechetycznego Kurii Diecezjalnej Siedleckiej organizuje konkurs wiedzy i konkurs plastyczny dla szkół podstawowych noszących imię Prymasa Tysiąclecia.
więcej »
Kolędowanie w Zbuczynie
19 stycznia w Gminnym Ośrodku Kultury w Zbuczynie odbędzie się XIII Powiatowy Przegląd Kolęd, Pastorałek i Piosenek Świątecznych. Finał konkursu planowany jest na 26 stycznia.
więcej »
 

POLECAMY


Unikatowe dzieło
800 stron pasjonującej lektury, duży, albumowy format, znakomita jakość wydania czynią z „Historii Kościoła katolickiego w Polsce” pożądane uzupełnienie domowej biblioteczki, jak też potencjalnie świetny upominek dla pasjonatów przeszłości.
więcej »
Ojcowska miłość Najwyższego
Jakie miejsce w naszej wierze zajmuje Bóg Ojciec? Jaki obraz naszego Stwórcy nosimy w swoim sercu? Jak często zwracamy się do Boga?
więcej »
 

SONDA

 

Za co kochamy babcie i dziadków?

za ich bezgraniczną i bezinteresowną miłość;

za czas poświęcany wnukom;

za to, że zawsze można na nich liczyć;

za ich mądrość i doświadczenie;

za to, że są...



LITURGIA SŁOWA


Wtorek
Czytania:
;
Ewangelia:


Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR