Na podwyższonej grządce
Wiele osób, planując już wiosenne prace na działkach i w przydomowych ogródkach, zastanawia się nad urządzeniem warzywnika na podwyższonych rabatach. Czy ta forma ogrodnictwa może być alternatywą dla ogrodnictwa tradycyjnego? Może to chwilowa moda?
Tradycyjnie w ogrodach przydomowych i na działkach warzywa uprawia się na grządkach (rabatach).
Rabaty podwyższone do 30-40 lub 50-60 cm są dobrym sposobem na uprawę warzyw tam, gdzie jest słaba gleba lub na terenach podmokłych, gdzie wiosną długo się ona nagrzewa. Brzegi takiej rabaty powinny być zabezpieczone przed osypywaniem się ziemi, dlatego najczęściej uprawa prowadzona jest w skrzyniach. Ta forma uprawy roślin często stosowana jest w ogrodach terapeutycznych, w terapii ogrodniczej (hortiterapii), kiedy rośliny i pracę w ogrodzie wykorzystuje się do poprawy zdrowia fizycznego i psychicznego osób ze zdiagnozowanymi problemami zdrowotnymi.
Rzeczywiście w ostatnich latach uprawa warzyw na podwyższonych rabatach w skrzyniach stała się bardzo popularna. Jeśli zapewnimy roślinom odpowiednią ilość wody i składników pokarmowych, możemy spodziewać się obfitych zbiorów.
Jakie są zalety uprawy warzyw w skrzyniach?
Jest ich wiele. Pozwala ona nie tylko na ogrodnictwo w trudniejszych warunkach glebowych, jak mówiłam wcześniej, ale też lepiej wykorzystać powierzchnię ogrodu. Skrzynie można ustawić w dowolnym miejscu, nawet jeśli mamy mały ogród. Ustawione pod oknem kuchennym, blisko tarasu czy oczka wodnego, poza funkcją użytkową, mogą też zdobić – zwłaszcza gdy z warzywami będą uprawiane zioła albo kwiaty, np. aksamitka, nagietek czy nasturcja. Ziemia w skrzyniach ogrzewa się szybciej, dzięki czemu można warzywa wysiać nawet dwa tygodnie wcześniej niż do gruntu. W razie ochłodzenia skrzynię wystarczy szybko przykryć agrowłókniną. Łatwiejsze są też pielęgnacja i zbiory warzyw – nie trzeba się schylać, co jest ważne w przypadku seniorów, ludzi mających problemy z kolanami czy z kręgosłupem albo osób z niepełnosprawnością ruchową. Prace pielęgnacyjne i zbiory można wykonywać, siedząc na stołeczku czy na wózku inwalidzkim.
Można takie rabaty zbudować samemu?
To nic trudnego. Rabaty podwyższone do 30-40 cm zakłada się na powierzchni wyznaczonej przez wbite w ziemię dość grube paliki lub wiklinowy płotek albo w płytkich skrzyniach. Rabaty podwyższone do 50-60 cm zakłada się w skrzyniach bez dna lub z ażurowym dnem. Skrzynie do uprawy warzyw możemy wykonać sami czy też kupić gotowe w centrach ogrodniczych do samodzielnego montażu.
Jakimi zasadami się kierować przy doborze materiału i podłoża?
Najczęściej skrzynie wykonuje się z desek. Wewnętrzne ściany należy zabezpieczyć przed wilgocią nietoksycznym impregnatem do drewna lub folią. Z zewnątrz deski można pomalować na dowolny kolor, ale najładniej w ogrodzie wyglądają deski naturalne, niemalowane. Ciekawie prezentują się skrzynie z okorowanych bali albo z cegły – styl rustykalny nie wychodzi z mody. Konstrukcja powinna być dość mocna i stabilna. Na obrzeżu niektórzy montują listwy, które dodatkowo wzmacniają skrzynię i stanowią jej estetyczne wykończenie, albo deskę pełniącą jednocześnie rolę ławeczki ułatwiającą pracę i umożliwiającą odpoczynek.
Skrzynie najczęściej mają wysokość 50-60 cm (dwie lub trzy deski). Dla osób z niepełnosprawnością ruchową powinny być wyższe – 70-80 cm. Niewskazane, by szerokość była większa niż 120 cm, żeby dostęp do roślin rosnących pośrodku był łatwy z obu stron. Natomiast długość może być dowolna – w zależności od powierzchni, jaką dysponujemy, ale najbardziej praktyczne są te do 3 m. Przy zbyt długich przechodzenie podczas pracy z jednej strony rabaty na drugą może być męczące. Między skrzyniami należy zostawić odległość ok. 70-80 cm, co umożliwi swobodne poruszanie się pomiędzy rabatami i ułatwi pielęgnację i zbiory warzyw. Przed ustawieniem skrzyni, na przekopanej i wyrównanej glebie można położyć siatkę zabezpieczającą przed kretami i nornicami. Na dnie układa się pocięte drobne gałęzie, które będą stanowiły warstwę drenażową, ułatwiającą odpływ nadmiaru wody z rabaty (10-15 cm), a na nich liście, skoszoną trawę lub nierozłożony kompost (10-20 cm – w zależności od głębokości skrzyni). Następna warstwa to kompost lub dobrze rozłożony obornik (10-15 cm), a na niej podłoże do uprawy warzyw – żyzna, próchniczna ziemia (20-30 cm).
Podłoże do uprawy warzyw można przygotować, mieszając ziemię ogrodową z kompostem lub z dobrze rozłożonym obornikiem, albo kupić dobrej jakości uniwersalną ziemię ogrodniczą, co nieco zwiększy koszty założenia podwyższonej rabaty. Warstwa ziemi powinna być na tyle gruba, żeby zapewniała dobre warunki do wzrostu roślin, tzn. by korzenie mogły swobodnie rozrastać się i nie przerastały do luźnej warstwy drenażowej. Do siewu nasion lub sadzenia rozsady można przystąpić po dwóch, trzech dniach od przygotowania podłoża
Czy do uprawy na podniesionych grządkach nadają się wszystkie warzywa?
Tak, ale najlepiej sprawdzają się te niezbyt wysokie, które korzenią się dość płytko lub wymagają cieplejszej gleby, jak sałata, szpinak, rzodkiewka, cebula, czosnek, marchew, buraki, kapusta, kalarepa, ogórki, pomidory karłowe, papryka czy fasola karłowa. Uprawę należy zaplanować tak, by w jednej skrzyni rosły warzywa, które mają podobne zapotrzebowanie na składniki pokarmowe i na wodę. Warzywa najwyższe należy siać lub sadzić od strony północnej, żeby nie zacieniały niższych. Można dobierać je tak, aby kolorystycznie harmonizowały ze sobą i do czasu zbioru tworzyły sezonową dekoracyjną kompozycję, co zwiększy efekt ozdobny rabaty – np. siejąc lub sadząc obok siebie kolorowe sałaty, rzodkiewkę o zielonych i fioletowych liściach, buraki ćwikłowe i buraki liściowe, kalarepę fioletową i białą, pomidory o różnej wielkości i barwie owoców, a między nimi np. nasturcję czy nagietki. Siew i sadzenie warzyw da się zaplanować tak, żeby przez cały sezon zbierać świeże warzywa. Na podwyższonych rabatach zazwyczaj warzywa sieje się lub sadzi nieco gęściej niż w tradycyjnej uprawie, co pozwala na uzyskanie większego plonu z 1 m2 powierzchni.
Co z pielęgnacją – czy takie ogródki nie wymagają np. częstszego nawadniania? Rośliny „wyniesione” w górę nie są w większym stopniu narażone na działanie słońca?
Na podwyższonych rabatach ziemia szybciej się ogrzewa, ale i szybciej przesycha, dlatego trzeba częściej je nawadniać, żeby nie dopuścić do przesuszenia. Aby dłużej utrzymać wilgoć w glebie, zmniejszyć częstotliwość podlewania i zużycie wody, ziemię do uprawy warzyw można wymieszać z hydrożelem, który zatrzymuje wodę potrzebną roślinom.
Na podwyższonych rabatach warzywa są lepiej nasłonecznione, lepsza jest cyrkulacja powietrza, co zapewnia im lepszą zdrowotność. W naszym klimacie nie ma ryzyka poparzenia słonecznego roślin. Problemem mogą być silne wiatry, które wysuszają glebę i zwiększają transpirację roślin. Mogą też uszkadzać liście i wywracać pędy ogórków, czy wywracać całe rośliny fasoli, bo to rośliny najbardziej wrażliwe na wiatr.
Dziękuję za rozmowę.
LI