Zabytek powróci do Łosic
Przez prawie 100 ostatnich lat służył w Dęblinie - najpierw w parafii św. Piusa, a następnie Chrystusa Miłosiernego. Za kilka tygodni zniknie z przestrzeni miasta. Niełatwe zadanie zdemontowania budynku - belka po belce - wykonawcy rozpoczęli pod koniec stycznia. Zgodę na przeniesienie wydała kuria biskupia w Siedlcach, przeciwni rozbiórce nie byli też konserwator zabytków i inspektorat nadzoru budowlanego.
Jak dotąd zdjęto i zabezpieczono elementy dekoracji wewnątrz świątyni, drewnianą elewację i pierwszy przedsionek. Na obecnym etapie widać niemal wyłącznie odsłonięte belki ścian. Każdą belkę oznaczono numerem i odpowiednim kolorem, by ułatwić ponowne zestawienie kościoła w Łosicach. Na jednej z nich widnieje napis ujawniający rok budowy i nazwisko fundatora: „Ta świątnica boska jest staraniem Floriana Piotrowskiego A.D. 1780”.
Służył dwóm parafiom
Cerkiew wykonano z modrzewiowego drewna w konstrukcji zrębowej, bazylikowej, z nawami rozdzielonymi parami czworobocznych kolumn. We wnętrzu umieszczono o 100 lat starszy od budynku rokokowy ołtarz główny z rzeźbą Chrystusa ukrzyżowanego i wyobrażeniem Trójcy Świętej w jego zwieńczeniu. Ołtarze boczne w stylu rokokowym pochodzą z XVIII w.
W 1929 r. nieczynny już wtedy budynek przeniesiono z Łosic do Dęblina, a dokładnie – Ireny, bo tak wówczas nazywała się miejscowość. Zabiegał o to u kierującego wówczas diecezją bp. Henryka Przeździeckiego ks. Feliks Augustyniak, który podjął starania o utworzenie w Dęblinie, gdzie pracował jako prefekt, parafii. Według przekazów zakupił kościół za 1450 zł. Po sprowadzeniu rozebranego obiektu powołany komitet budowy zawarł w kwietniu 1929 r. umowę z miejscowym cieślą Janem Śmietanką na wykonanie robót związanych z postawieniem kościoła. Dekretem z dn. 22 maja 1929 r. bp Przeździecki erygował w Dęblinie parafię pw. św. Piusa V. Kuria diecezjalna w Siedlcach przekazała wykończonemu już w tym czasie kościołowi dwa dzwony większe i jedną sygnaturkę.
W centrum miasta pounicka cerkiew stała do 1987 r., gdy oddano do użytku nowy kościół św. Piusa V Papieża. Wówczas oddana została na ul. Wiślaną, do nowo erygowanej parafii Chrystusa Miłosiernego. W 2003 r. zaczęto tutaj wznosić murowany kościół. Jego budowa zakończyła się pięć lat temu.
Powstanie miejsce pamięci?
Zainteresowanie nieużytkowanym już budyniem wyrażał dębliński samorząd. W planach było przeniesienie zabytku na plac parafialny przy cmentarzu komunalnym. Istniała też koncepcja utworzenia w nim muzeum religii. Ostatecznie jednak żaden z pomysłów nie doczekał się realizacji.
Z inicjatywą powrotu dawnej cerkwi w ramach odbudowy dziedzictwa kulturowego wystąpiły natomiast Łosice. Gmina pozyskała na ten cel 3,3 mln zł z Polskiego Ładu. Obecnie, równolegle z pracami rozbiórkowymi w Dęblinie, toczą się czynności proceduralne w Łosicach. Miasto jest na etapie uzyskiwania pozwoleń na budowę. Ze względu na przeniesienie kościoła z terenu jednego województwa do drugiego długo trwały uzgodnienia z konserwatorami zabytków: lubelskim i mazowieckim.
Kościół ma stanąć w Łosicach na placu sąsiadującym z cmentarzem komunalnym. – Zobaczymy, jak do przeznaczenia budynku podejdzie konserwator wojewódzki. Być może uda się utrzymać funkcję sakralną. Natomiast my, jako gmina, planowaliśmy stworzyć w tym kościele miejsce upamiętniające unitów – chociażby poprzez ustawienie tablic wystawienniczych czy pozyskanych eksponatów – mówi Anna Jaszczuk, zastępca burmistrza Łosic. W projekcie opiewającym w sumie na 4,6 mln zł znajduje się także ścieżka edukacyjna i parking przy kościele.
Tomasz Kępka