Wyjątkowe świadectwa polskiej historii
W przededniu Narodowego Święta Niepodległości dom aukcyjny zaprasza na wyjątkowe spotkanie z dziedzictwem Rzeczypospolitej, przypominając o wydarzeniach, postaciach i symbolach, które przez stulecia kształtowały polską tożsamość. Ekspozycje są dostępne do obejrzenia bezpłatnie do 5 listopada.
W 1506 roku w krakowskiej drukarni Jana Hallera na pergaminie odbito słowa „Bogurodzicy” – pieśni, którą według średniowiecznych kronik śpiewali polscy rycerze przed bitwą pod Grunwaldem. Trudno byłoby wówczas przewidzieć, że ponad pięć wieków później ten sam fragment pergaminu stanie się jednym z najrzadszych świadectw historii kraju. Dziś można go zobaczyć w pełnej krasie na bezpłatnej wystawie w DESA Unicum.
Pięć wieków historii zapisane na pergaminie
Prezentowana w ramach wystawy „Dawna Rzeczpospolita. Sztuka • Tradycja • Kultura” karta związana jest ze słynnym „Statutem Łaskiego” – zbiorem praw wydanym w 1506 roku, w którym „Bogurodzica” ukazała się prawdopodobnie po raz pierwszy drukiem. Na jednej stronie pergaminu znajduje się tekst pieśni, na drugiej fragment łacińskiej preambuły Statutu.
– O wyjątkowości obiektu świadczy nie tylko jego wiek, lecz także niezwykła historia zachowania. Szczególnie interesująca jest hipoteza, że karta mogła pełnić funkcję odbitki próbnej, wykorzystywanej podczas przygotowywania „Statutu Łaskiego” do druku. Przemawiają za tym zachowane odręczne oznaczenia naniesione w miejscach defektów typograficznych, które czynią z pergaminu niezwykle rzadkie świadectwo pracy XVI-wiecznego warsztatu drukarskiego. Na przestrzeni lat kartę wykorzystano m.in. jako element oprawy książkowej, o czym świadczą zachowane nacięcia, otwory i ślady zagięć. Ten z pozoru zwyczajny fragment pergaminu przez ponad pięć stuleci przechodził zatem kolejne etapy użytkowania, by ostatecznie stać się przedmiotem badań historycznych, a niedługo zajmie wyjątkowe miejsce w prywatnej kolekcji – mówi Rafał Rogoziński, koordynator wystawy w dziale Sztuki Dawnej DESA Unicum.
Bohaterstwo zapisane na płótnie
Na równoległej wystawie zaprezentowano 19 obrazów autorstwa trzech pokoleń słynnego malarskiego rodu Kossaków. Szczególnie wyróżnia się na niej płótno Jerzego Kossaka „Ostatnie chwile ks. Józefa Poniatowskiego”. Monumentalna kompozycja przywołuje jeden z najbardziej dramatycznych, a zarazem symbolicznych momentów polskiej historii XIX w.
Książę Józef Poniatowski, bratanek ostatniego króla Polski, był jedną z najważniejszych postaci polskich zmagań o odzyskanie niepodległości. Generał, naczelny wódz wojsk Księstwa Warszawskiego i marszałek Francji, pozostawał wierny sprawie polskiej nawet w obliczu klęski Napoleona. W październiku 1813 roku, podczas bitwy pod Lipskiem, dowodził oddziałami osłaniającymi odwrót wojsk francuskich. Wielokrotnie ranny, odmówił opuszczenia swoich żołnierzy. Zginął 19 października, próbując konno przeprawić się przez wezbrane wody Elstery.
Jego śmierć szybko stała się jednym z najważniejszych symboli patriotycznego poświęcenia. Przez kolejne dziesięciolecia inspirowała artystów, a wizerunek księcia Poniatowskiego na stałe wpisał się w narodową ikonografię.
– Jerzy Kossak przedstawił dramatyczny finał tej historii z niezwykłą ekspresją. Wśród bitewnego zgiełku, gęstego dymu i ostrzału widzimy księcia na koniu, rzucającego się w nurt rzeki. Artysta nie ograniczył się do odtworzenia wydarzenia historycznego – stworzył przejmujący obraz odwagi, wierności i tragicznego losu człowieka, który do końca walczył w imię wyznawanych wartości – opowiada Julia Olszewska, Specjalistka Sztuki Polskiej XIX i I poł. XX w. w DESA Unicum.
Historia Polski opowiedziana przez sztukę
Obie wystawy pozwalają odkryć znacznie szerszy obraz polskiego dziedzictwa. Ekspozycja „Dawna Rzeczpospolita. Sztuka • Tradycja • Kultura” prowadzi zwiedzających przez stulecia państwowości, tradycji szlacheckiej i kultury dworskiej. Obok karty z „Bogurodzicą” można zobaczyć między innymi bogato zdobiony akt nobilitacji Marcina Nowińskiego, nadany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1792 roku, historyczne pieczęcie, portrety królewskie oraz militaria.
Szczególną uwagę zwraca również staropolski kubek pochodzący ze zbiorów książąt bawarskich, w którego dnie umieszczono monetę z okresu powstania listopadowego 1831 r. Niewykluczone, że przedmiot ten należał do polskiego emigranta, dla którego powstańcza moneta stanowiła pamiątkę utraconej ojczyzny.
Z kolei wystawa „Ród Kossaków” przypomina o niezwykłej roli, jaką w utrwalaniu narodowej pamięci odegrała jedna z najsłynniejszych polskich rodzin artystycznych. Juliusz, Wojciech i Jerzy Kossakowie przez trzy pokolenia przedstawiali na swoich płótnach polskich żołnierzy, sceny batalistyczne, tradycje kawaleryjskie i historyczne wydarzenia. Ich twórczość nie tylko dokumentowała przeszłość, lecz także kształtowała sposób, w jaki kolejne pokolenia Polaków wyobrażały sobie bohaterów i najważniejsze momenty własnej historii.
Wystawy „Dawna Rzeczpospolita. Sztuka • Tradycja • Kultura” oraz „Ród Kossaków” można oglądać w DESA Unicum do 5 listopada 2026 r.
* * *
O DESA Unicum
DESA Unicum, znacząca część historii polskiego rynku sztuki, to dziś największy dom aukcyjny w CEE. W ciągu ostatnich lat osiągnął spektakularne wyniki finansowe i zbudował zespół specjalistów, co pozwoliło na realizację największych i najbardziej wymagających aukcji w tej części Europy. Zatrudniając najlepszych ekspertów, od historyków sztuki, rzeczoznawców, doradców klientów, konserwatorów, koordynatorów ekspozycji na aukcjonerach kończąc, realizuje ponad 200 aukcji w roku i swoją misję: budowanie i rozwijanie rynku sztuki. Odbywa się to m.in. poprzez tworzenie pionierskich dla polskiego rynku projektów aukcyjnych, organizowaniu ambitnych ekspozycji poszukiwanych dzieł sztuki i obiektów kolekcjonerskich, pozyskiwania dzieł sztuki uznawanych przez lata za zaginione lub niedostępne dla szerokiego odbiorcy oraz aukcje charytatywne.
Nowoczesna siedziba przy ul. Pięknej to nie tylko otwarta na co dzień galeria i dom aukcyjny, ale też prężnie działające zaplecze logistyczne i realizacyjne, dzięki któremu DESA Unicum jest dziś na celowniku tysięcy kolekcjonerów z Polski i Europy oraz ważnym centrum edukującym i kształtującym kolejne ich pokolenia.
Eksperci od rynku sztuki
DESA Unicum tworzą eksperci, którzy jako jedyni w Polsce mają unikalną wiedzę na temat funkcjonowania rodzimego rynku sztuki. Na co dzień zajmują się pozyskiwaniem i sprzedażą dzieł sztuki i obiektów kolekcjonerskich, wyceniają je, badają ich autentyczność i proweniencję. To oni kształtują ten rynek, współpracując z kolekcjonerami i doradzając im w kluczowych decyzjach transakcyjnych. To ambitni ludzie z wizją, którzy wykorzystują swoją ekspercką wiedzę i wieloletnie doświadczenie, aby przygotowywać projekty aukcyjne trafiające w potrzeby odbiorców. To oni odpowiadają za selekcje dzieł sztuki, które trafiają na aukcje i wpływają de facto na kształt polskiego rynku sztuki.