LUBELSKIE OD PIERWSZEGO WEJRZENIA: Świadek dziejów pogranicza
To jeden z najciekawszych punktów na Szlaku Sakralnej Architektury Drewnianej Lubelszczyzny. Centrum Religijno-Zabytkowe w Hannie, w powiecie włodawskim przyciąga rzesze turystów.
Centrum przeszło gruntowną renowację kilka lat temu. Wyremontowano XVIII-
wieczny, drewniany kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła, dawną cerkiew unicką. Odnowiono zabytkowe ołtarze, przebudowano także dzwonnicę, plebanię, starą carską szkołę. Stworzenie przestrzeni turystyczno-pielgrzymkowej promującej wielokulturowość, historię oraz kult cudownego obrazu Matki Bożej Hanneńskiej było możliwe dzięki środkom z funduszy europejskich w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020, którym zarządza Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego.
Perła sakralnego dziedzictwa Południowego Podlasia
Najważniejszym elementem kompleksu jest zabytkowy drewniany kościół parafialny pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. Wzniesiony został w latach 1739-1742 z fundacji Hieronima Floriana Radziwiłła jako cerkiew greckokatolicka. Przez wieki odzwierciedlał historię pogranicza polsko-ruskiego – była to świątynia unicka, następnie prawosławna, a od XX w. służy jako kościół rzymskokatolicki.
W 1924 r. ustanowiono w Hannie parafię katolicką, a dawną świątynię przystosowano do nowej funkcji. Proboszcz, ks. Marek Uzdowski, podkreśla rolę fundatorów oraz inspiracji, z których czerpano podczas tworzenia wystroju kościoła. Według przekazywanej tradycji, jeden z Radziwiłłów odbył pieszą pielgrzymkę do Jerozolimy, dokładnie opisał miejsca święte i przywiózł swoją wiedzę na ziemie Rzeczypospolitej. – Dzięki temu, budując kościół, starano się odtworzyć to, co zobaczył w Jerozolimie – opowiada ks. M. Uzdowski. Znajduje się tu wyjątkowa pamiątka nawiązująca do tego najważniejszego miejsca chrześcijaństwa. – W Bazylice Grobu Pańskiego są miejsca związane z ukrzyżowaniem, śmiercią, grobem i zmartwychwstaniem Chrystusa. Te najważniejsze elementy znajdują swoje odzwierciedlenie także w naszej świątyni. Podłoga odpowiada wielkością tej z Grobu Pańskiego w Jerozolimie. Sam budyneczek ma podobny kształt – mówi proboszcz.
Podczas remontu kościoła spod jego fundamentów wydobyto kamień nagrobny ze znakiem dwóch połączonych krzyży templariuszy. Podobny znajduje się nastarosłowiańskim cmentarzysku datowanym na VIII-IX w. Symbol ten interpretuje się jako odniesienie do relikwii świętych oraz miecza rycerskiego. – Według lokalnej tradycji kamienie mogą być związane z wydarzeniami z 1286 r., kiedy podczas najazdu Jaćwingów na ziemię lubelską i księstwo sandomierskie w walkach uczestniczyli także templariusze sprowadzeni z Ziemi Świętej do obrony tych terenów. Polegli rycerze mieli zostać upamiętnieni odnalezionymi kamieniami nagrobnymi – wyjaśnia ks. M. Uzdowski.
Z kopią ikony Matki Bożej Poczajowskiej
Do dziś świątynia zachowała pierwotną drewnianą konstrukcję zrębową, co czyni ją jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych obiektów sakralnych tego typu na Lubelszczyźnie.
W jej wnętrzu znajduje się osiem ołtarzy, w tym zarówno tradycyjne architektoniczne, jak i wyjątkowe iluzjonistyczne, czyli takie, które poprzez malarstwo tworzą złudzenie przestrzeni. Centralne miejsce zajmuje wizerunek Matki Bożej, nad nim – przedstawienie Ducha Świętego, symbolizowanego przez gołębicę, światło i promienie chwały.
Zachowały się nie tylko XVIII-wieczne barokowe ołtarze, zabytkowy prospekt organowy z około 1700 r., przeniesiony z Huszczy w 1967 r., krucyfiks z połowy XVIII w. zawieszony na łuku tęczowym, ale także polichromie przedstawiające m.in. Trójcę Świętą, Koronację Matki Bożej, Ofiarę Abrahama i Veraikon. Datowane są na pierwszą połowę XVIII w., składają się z licznych, zszytych ze sobą różnej wielkości i kształtu fragmentów płócien lnianych, na przestrzeni wieków poddawane kilkakrotnie konserwacji i przemalowywane.
Jednym z najważniejszych obiektów kultu jest obraz MB Hanneńskiej. To XVIII- wieczna kopia słynnej ikony MB Poczajowskiej z Wołynia, przedstawiająca Maryję z Dzieciątkiem na tle Góry Poczajowskiej oraz kamienia z odciskiem stopy, pozostawionym według tradycji podczas jej objawienia. Z obrazem związana jest legenda – w XIX w. miał on trafić do Kuzawki wraz z flisakami spławiającymi drewno Bugiem z Ukrainy do Gdańska. Podarowany przez nich, w podzięce za gościnę miejscowemu gospodarzowi Markowi Pietruczykowi, ocalał z pożaru jego garbarni, a następnie stał się przedmiotem szczególnego kultu po pojawieniu się znaków uznanych przez mieszkańców za nadprzyrodzone. W 1897 r. obraz uroczyście przeniesiono do kościoła w Sławatyczach, jednak w trakcie procesji wydarzenia odczytane jako znak Bożej woli sprawiły, że ostatecznie trafił do prawosławnej świątyni w Hannie. Jak dowiadujemy się z informacji na stronie internetowej Centrum, kult został zakończony około 1970 r. z racji ustanowienia dla miejscowego kościoła odpustu MB Częstochowskiej. Od 2017 r. kult MB Hanneńskiej został ożywiony.
Centrum Religijno-Zabytkowe
Integralną częścią Centrum jest drewniana dzwonnica z 1742 r., wpisana do rejestru zabytków jako cenny przykład sakralnej architektury drewnianej północnej Lubelszczyzny. Na jej ścianie zachowała się rosyjska inskrypcja przypominająca o okresie, gdy po likwidacji Kościoła unickiego przez władze carskie w 1875 r. świątynia została przejęta przez Cerkiew prawosławną. Aktualnie, po renowacji, w jej wnętrzu przygotowano ekspozycje multimedialne poświęcone historii kościoła, wielokulturowości pogranicza, lokalnym kapliczkom i tradycjom regionu. Można tam także obejrzeć wystawy ikon, co wpisuje się w historię Hanny jako miejscowości pogranicza wyznań unickiego, prawosławnego i katolickiego.
Odrestaurowano również dawną plebanię, z około 1844 r., oraz budynek carskiej szkoły, z około 1905 r., wzniesiony jako szkoła elementarna w okresie zaboru rosyjskiego. Miejsce Dialogu Kultur i Religii, mieszczące się w dawnej plebanii, w czterech salach ekspozycyjnych prezentuje trzy wielkie religie: judaizm, islam i chrześcijaństwo, a także trzy tradycje chrześcijańskie: unicką, prawosławną i katolicką. Każda sala poświęcona jest innej religii lub wyznaniu i przedstawia związane z nimi eksponaty.
Za budynkiem znajdują się ogrody, nawiązujące do XIX-wiecznych ogrodów probostwa. Za fontanną rozpoczyna się wejście na Zegar Męki Pańskiej, z 21 kapliczkami i trzema palami symbolizującymi pobyt Chrystusa w ciemnicy. Niedaleko, w Muzeum Stodole, można obejrzeć dawne przedmioty i narzędzia gospodarstwa rolnego sprzed stu lat. Natomiast w ceglanym budynku z około 1905 r. zorganizowano galerię prac prof. Stanisława Baja – malarza, wykładowcy Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, mieszkańca pobliskich Dołhobrodów i honorowego obywatela gminy Hanna.
Za kompleksowe prace konserwatorskie przy kościele i dzwonnicy parafia oraz gmina Hanna otrzymały w 2020 r. Laur Konserwatorski. Dzięki przeprowadzonej renowacji miejscowość stała się jednym z najciekawszych przykładów zachowanego dziedzictwa wielokulturowego nad Bugiem. Nazywana jest perłą na wschodnich rubieżach. – Hannę odwiedza duża liczba turystów i pielgrzymów, niektórzy z nich wracają ponownie. Widzą miejsce, które cieszy nie tylko oko, ale i serce. Słuchają o historii kościoła, polichromiach, ołtarzach, znakach, które kiedyś odczytywałam wraz z proboszczem, a teraz sama o nich opowiadam przyjeżdżającym – mówi wójt gminy Grażyna Kowalik. Jako przewodnik, z ks. M. Uzdowskim, mówią o znajdującym się w głównym ołtarzu obrazie Matki Bożej i łaskach, otrzymywanych dzięki Jej orędownictwu. – Jednych przyciąga kult, innych zapierające dech w piersiach wnętrze świątyni – podkreśla wójt. Hanna pozostaje miejscem, w którym historia, wiara i dziedzictwo wielu kultur tworzą wyjątkową opowieść o pograniczu, zachwycając kolejne pokolenia odwiedzających.
Joanna Szubstarska
#KierunekLubelskie #Lubelskie #LubelskieSmakujŻycie #UrządMarszałkowskiWojewództwaLubelskiegowLublinie