Nie tylko Sapiehowie

Na tzw. Starym Kodniu odsłonięto rzeźby braci Ruszczyców - Chacka i Afanasa, którzy w pierwszej połowie XV w. założyli osadę Kodeń. W uroczystości wzięli udział ich potomkowie.

Rzeźby powstały w kwietniu, podczas trzeciej edycji kodeńskich plenerów rzeźbiarskich. Ich autorami są Natasza Sobczak i Andrzej Mirończuk. Pomysłodawcami przedsięwzięcia byli Ewa Rafałko, dyrektor Gminnego Centrum Kultury, Sportu i Turystyki w Kodniu, oraz Stanisław Rafałko, społeczny opiekun zabytków powiatu bialskiego.

Chacko i Afanas Ruszczycowie uważani są za bojarów litewskich, którzy przed 1430 r. otrzymali od księcia Witolda Kiejstutowicza ziemie położone na południe od Brześcia, przez które przepływała rzeka Kodeńka (obecnie Kałamanka). Początkowo znajdowała się tu licząca tylko kilkanaście chat osada, która z biegiem lat znacznie się rozbudowała. – Bracia utworzyli na Kodeńce dwa młyny wodne, dzięki czemu zyskała swój charakter. W 1511 r. Ruszczycowie sprzedali osadę Janowi Sapiesze. Z dokumentu sprzedaży wiemy, że znajdowały się w niej wówczas cegielnia, plac rynku, cerkiew i cmentarze. Można więc powiedzieć, że był to już niemal ośrodek o charakterze przemysłowym – podkreślał podczas uroczystości S. Rafałko.

W symbolicznym miejscu

Po nabyciu dóbr J. Sapieha otrzymał od króla Zygmunta I Starego przywilej lokacyjny na założenie miasta Kodeń na prawie magdeburskim. Wkrótce powstało połączenie między dawną częścią miejscowości a nowym miastem – ul. Kodeńska, dziś znana jako ul. Sławatycka.

Rzeźby braci Ruszczyców ustawiono u zbiegu ulic Sławatyckiej i Polnej, czyli w miejscu dawnego rynku osady. – Spotykamy się tutaj, gdzie wszystko się zaczęło, gdzie narodziła się historia i tradycja Kodnia. Dzieje naszej rodziny nie są łatwe do udokumentowania. Jestem trzynastym potomkiem Chacka i Afanasa w prostej linii. Dziś są ze mną mój syn Edward i wnuk Ferdynand – mówił Ferdynand Ruszczyc.

Jak zaznaczył, po sprzedaży Kodnia Ruszczycowie przenieśli się za Bug i nabyli dobra w Kobryniu oraz Zbirohach. W 1836 r. kupili majątek Bohdanów, który pozostawał ich własnością do 1944 r.

– Warto dodać, że wcześniej należał on do dóbr Sapiehów. W ten sposób nasze rodziny spotkały się po raz drugi. Jestem dumny, że tutaj zostanie po nas ślad. Warto znać przeszłość ziemi, na której się mieszka, i historię swojego kraju, ale trzeba też myśleć o przyszłości. Znając przeszłość śmielej kroczymy w przyszłość – podkreślił F. Ruszczyc.

Z młyńskimi kamieniami

Nowe rzeźby przypominają o początkach Kodnia oraz o dawnym znaczeniu młynów wodnych. Przy figurach ustawiono dwa kamienie młyńskie, całość została zadaszona, a obok zamontowano tablicę informacyjną poświęconą braciom Ruszczycom.

– Te rzeźby to dobrze wykonana robota! W dzisiejszych czasach posiadanie takiej pasji do historii i chęci odtwarzania tego, co minione, są rzadkością. Tym bardziej dziękuję, że udało się zrealizować ten pomysł – dodał E. Ruszczyc.

– Zawsze podkreślaliśmy, że historia Kodnia zaczyna się w 1511 r. Dziś wiemy, że jej początki sięgają 100 lat wcześniej – do czasów braci Ruszczyców. Im zawdzięczamy osadę, a Sapiehom miasto – przyznał wójt Kodnia Jerzy Troć.

Rzeźby braci Ruszczyców będą kolejną atrakcją turystyczną Kodnia, przypominając, że dzieje miejscowości tworzyli nie tylko przedstawiciele wielkich rodów, ale również jej pierwsi mieszkańcy i założyciele.

Agnieszka Wawryniuk