Między alergią a nietolerancją

Jesz świeże maliny, doprawiasz sałatkę kurkumą albo przyjmujesz aspirynę na ból głowy i nagle zaczynasz puchnąć, łapiesz katar bądź dostajesz swędzącej wysypki? To nie musi być klasyczna alergia. Możesz cierpieć na nietolerancję salicylanów.

Podstępny problem zdrowotny nie jest wywoływany przez błąd układu odpornościowego, jak w przypadku alergii. To reakcja wynikająca z zaburzenia równowagi procesów zapalnych w organizmie. Nietolerancja salicylanów bez odpowiedniego leczenia może być niebezpieczna dla zdrowia, dlatego warto udać się do poradni alergologicznej.

Unikać aspiryny?

Nadwrażliwość na salicylany objawia się głównie astmą, częstymi infekcjami dróg oddechowych oraz polipami nosa. Tej tzw. triadzie aspirynowej mogą towarzyszyć również m.in.: pokrzywka, trądzik, wzdęcia i bóle migrenowe. W praktyce klinicznej obserwuje się też przypadki reakcji bardziej nasilonych, obejmujących obrzęki, czy nawet reakcje anafilaktyczne – gwałtowne, zagrażające życiu, prowadzące do niedotlenienia i niedokrwienia narządów, np. skurcz oskrzeli lub spadek ciśnienia krwi.

Różnorodność objawów sprawia, że pacjenci często przez długi czas nie łączą swoich dolegliwości z dietą czy przyjmowanymi substancjami. Pokazuje to przykład 34-letniej kobiety, która zgłosiła się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z powodu wysypki i kaszlu, które wystąpiły dzień wcześniej.

– Pacjentka nie przyjmuje na stałe żadnych leków. Przyznaje, że unika aspiryny, ponieważ w dzieciństwie źle się po niej czuła. Po dokładnym zebraniu wywiadu okazało się, że z powodu bólu głowy zażyła zakupiony wcześniej w supermarkecie lek, który zawierał w swoim składzie, poza paracetamolem, właśnie kwas acetylosalicylowy, czyli aspirynę – opowiada o przypadku pacjenta z nadwrażliwością na salicylany lek. Urszula Świetlik-Malesa, pulmonolog, alergolog z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Białej Podlaskiej.

Na szczęście kobieta zgłosiła się do lekarza, który skierował ją do poradni alergologicznej, gdzie została postawiona diagnoza i rozpoczęto leczenie. – Przyjmowana przez pacjentkę aspiryna powodowała w jej organizmie chemiczną burzę. To, co dla innych jest lekarstwem, u niej spowodowało poważne problemy z oddychaniem. Podczas wizyty u alergologa potwierdziło się wstępne rozpoznanie postawione przez lekarza pierwszego kontaktu. U pacjentki występuje nietolerancja salicylanów, a jednym z nich jest właśnie aspiryna – zaznacza U. Świetlik-Malesa.

Uwaga na owoce jagodowe i mleko w proszku

Według serwisu „Medycyna Praktyczna”, będącego uznanym źródłem wiedzy dla lekarzy i pacjentów w Polsce, nadwrażliwość na salicylany stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania aspiryny. Zażycie leku w takim przypadku może wywołać gwałtowne i groźne dla życia reakcje organizmu, m.in. duszności, wodnisty katar, obrzęk krtani czy pokrzywkę. – W przypadku takich osób wskazane jest również unikanie innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak np. ibuprofen, ketoprofen. Nie należy przyjmować też salicylanów pochodzenia naturalnego. Do produktów spożywczych, które je zawierają, należą m.in. owoce jagodowe, takie jak: maliny, jeżyny, truskawki, poziomki. Niewskazane są śliwki, jabłka, wiśnie, morele, banany, cytrusy, suszone oraz konserwowane owoce. W tej grupie są też warzywa, takie jak: groch, pomidory, pieczarki, świeże i kiszone ogórki. Salicylany występują również w mleku w proszku, serach, peklowanych i wędzonych mięsach, konserwach mięsnych i rybnych, przyprawach – wyjaśnia pulmonolog z WSS w Białej Podlaskiej.

Ryzyko nie kończy się na samej żywności. Problemem są także reakcje krzyżowe z dodatkami do żywności i substancjami chemicznymi, które mogą nasilać objawy i utrudniać diagnostykę. Jak podaje serwis „Medycyna Praktyczna”, są to m.in. barwniki azowe, np. tartrazyna (E102), żółcień pomarańczowa (E110), azorubina (E122), czerwień koszenilowa (E124), czerwień allura (E129), sole i estry kwasu benzoesowego (E211-213), olejek eukaliptusowy, mentol oraz mięta.

Produkty zawierające więcej niż 0,5 mg salicylanów na 100 g powodują objawy u większości osób z nadwrażliwością na salicylany. Co więcej, te związki chemiczne są obecne także w kosmetykach – szczególnie tych do pielęgnacji cery tłustej i trądzikowej. Dlatego warto kontrolować ich skład. Źródłem salicylanów są ponadto napoje alkoholowe, takie jak piwo i wino.

Z dietą niskosalicylanową

Osoby cierpiące z powodu nadwrażliwości na salicylany powinny przejść na dietę, wykluczając z niej produkty z dużą zawartością tych związków chemicznych. Należy zwrócić przy tym uwagę na wyeliminowanie syntetycznych barwników, substancji smakowych i zapachowych oraz konserwantów.

Co ciekawe, zawartość salicylanów może się zmieniać w zależności od stopnia dojrzałości owoców i warzyw oraz ich obróbki termicznej. W wielu przypadkach gotowanie lub wybór bardziej dojrzałych produktów może obniżyć ryzyko wystąpienia objawów, chociaż nie eliminuje go całkowicie. Bazą wiedzy na temat zawartości salicylanów w produktach spożywczych jest m.in. internetowa platforma edukacyjna Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.

A co w przypadkach odczuwania dolegliwości bólowych i wystąpienia gorączki u osób z nadwrażliwością na salicylany? – Bezpieczne wydaje się przyjmowanie paracetamolu – zaznacza U. Świetlik-Malesa. Konieczna jest także konsultacja w poradni alergologicznej.

– Nietolerancja salicylanów może występować jako jedna ze składowych tzw. triady Samtera w astmie aspirynowej, na którą składają się astma oskrzelowa, często o ciężkim przebiegu, przewlekły nieżyt nosa i zatok z polipami oraz nadwrażliwość na aspirynę i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. Ta choroba bez odpowiedniego leczenia może być niebezpieczna dla zdrowia – podkreśla pulmonolog.