Tam, gdzie natura pracuje dla ludzi
Nadbużańskie tereny sprzyjają rozwojowi turystyki aktywnej - kajakarstwa, wycieczek rowerowych i pieszych wędrówek. W niektórych miejscowościach, m.in. w Kodniu czy Orchówku, przygotowano miejsca wodowania kajaków i niewielkich łodzi. Rosnącą popularnością cieszy się agroturystyka, oferująca wypoczynek blisko natury. Wzdłuż Bugu powstają gospodarstwa ekologiczne, pensjonaty, wypożyczalnie kajaków i rowerów, firmy organizujące spływy. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się lokalne produkty, m.in. sery, miody i tradycyjne wyroby kulinarne.
Rozwijają ofertę turystyczną
Jednym z miejsc, które wykorzystuje walory Bugu, jest gmina Sławatycze. Położona bezpośrednio nad rzeką od lat rozwija ofertę turystyczną. – Obecnie funkcjonuje 16 czynnych obiektów agroturystycznych, w ciągu ostatnich dwóch lat powstały cztery nowe. Założono dziesięć nowych działalności gospodarczych związanych m.in. z obsługą ruchu turystycznego – informuje wójt gminy Arkadiusz Misztal.
Nadbużańskie tereny oferują możliwość bliskiego kontaktu z przyrodą i zwiedzania okolicy dzięki trasom o charakterze przygranicznym. – Przez gminę przebiega Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo, ponadto szlak kajakowy Bug-Krzna oraz szlaki konne i trasy nordic walking. Znaczna część obszaru objęta jest różnymi formami ochrony przyrody. Występują tu cenne starorzecza, naturalne łęgi, rozległe łąki zalewowe oraz siedliska wielu gatunków ptaków – zaznacza A. Misztal. Można tu spotkać m.in. bociana czarnego, żurawia, czaplę siwą czy bielika.
Na terenie gminy Wola Uhruska również ochroną objęto liczne pomniki przyrody, przede wszystkim okazałe dęby i lipy rosnące przy dawnych siedliskach i w kompleksach leśnych. – Cenne zasoby przyrodnicze, z meandrującą rzeką Bug, rozległe łąki, lasy oraz obszary chronione promujemy jako miejsca wypoczynku blisko natury. Przyciągają możliwością organizacji spływów kajakowych, wędkarstwem czy obserwacją ptaków. Oferta turystyczna rozwija się; coraz większą rolę odgrywają gospodarstwa agroturystyczne oferujące noclegi, lokalną kuchnię, wypożyczanie rowerów i kajaków – mówi wójt gminy Wola Uhruska Jacek Kozyra.
Ważnym elementem promocji gminy są także wydarzenia, m.in. Plener Plastyczny „Kresy 92” przy Ośrodku „Pompka”, tuż nad starorzeczem Bugu. Obok funkcjonuje od 1 lipca do końca wakacji strzeżone kąpielisko. – Można skorzystać z nowych boisk do siatkówki plażowej, proponujemy rejsy łodzią motorową, funkcjonuje pole namiotowe i miejsca kempingowe, działa zmodernizowany plac zabaw dla dzieci. „Pompka” oferuje także możliwości noclegów – mówi Piotr Maksymiuk z Gminnego Ośrodka Kultury, Sportu i Turystyki.
Przestrzeń wypoczynku i lokalnej aktywności
Kodeń także korzysta ze swojego położenia nad Bugiem, łącząc walory przyrodnicze doliny rzeki z dziedzictwem kulturowym związanym z Sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej. Miejscowość przyciąga zarówno pielgrzymów, jak i turystów szukających wypoczynku blisko natury. Okolice sprzyjają spacerom, wycieczkom rowerowym oraz poznawaniu nadbużańskiego krajobrazu, a ofertę pobytu uzupełniają gospodarstwa agroturystyczne.
Walory doliny rzeki wykorzystują także inne miejscowości. W Janowie Podlaskim, gdzie jednym z cenniejszych elementów dziedzictwa przyrodniczego jest zabytkowy park ze starodrzewem przy dawnym zespole pałacowym, rozwija się turystyka piesza, rowerowa, kajakowa oraz wędkarska. Na terenie stadniny koni w Wygodzie rosną drzewa uznane za pomniki przyrody: dęby szypułkowe.
Neple, na terenie Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”, otaczają starorzecza, łęgi i nadrzeczne skarpy, przyciągające miłośników pieszych wycieczek, fotografii przyrodniczej oraz obserwacji ptaków – występuje tu m.in. bocian czarny, orlik krzykliwy, derkacz i zimorodek. Krzyczew zachował spokojny, nadrzeczny charakter oraz zabytkowy zespół dworsko-parkowy z fragmentami parku i starodrzewem. Położenie Pratulina w pobliżu doliny rzeki sprawia, że pobyt w Sanktuarium Błogosławionych Męczenników Podlaskich bywa łączony z wycieczkami po okolicy.
Siła lokalnej gospodarki
Dolina Bugu jest ważnym elementem lokalnej gospodarki opartej na turystyce i rekreacji. Część mieszkańców uzyskuje dodatkowe dochody z prowadzenia gospodarstw agroturystycznych, wynajmu miejsc noclegowych, organizacji spływów kajakowych czy usług dla wędkarzy.
Rozbudowana baza noclegowa funkcjonuje m.in. w Janowie Podlaskim i okolicznych miejscowościach – Jakówkach, Nowym Pawłowie i Bubli Grannej. Działają tam ośrodki wypoczynkowe, pensjonaty i gospodarstwa agroturystyczne oferujące noclegi, wyżywienie oraz organizację spływów kajakowych i wypraw wędkarskich. Podobne oferty dostępne są również w innych nadbużańskich miejscowościach.
Rozwojowi turystyki sprzyja rozbudowa infrastruktury nad rzeką. Z miejsc wodowania kajaków można korzystać m.in. we Włodawie czy Woli Uhruskiej, a w kolejnych miejscowościach udostępniane są pomosty, wiaty oraz miejsca odpoczynku dla turystów.
Jak podaje Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, w wodach Bugu występują m.in. szczupak, sandacz, sum, boleń, lin i leszcz, co sprzyja rozwojowi turystyki wędkarskiej. Do najpopularniejszych miejsc połowu należą okolice Włodawy, Kodnia, Terespola, Jabłecznej, Dorohuska oraz Kryłowa.
Bug odgrywa również ważną rolę w rolnictwie. W dolinie rzeki przeważają łąki i pastwiska wykorzystywane głównie jako baza paszowa dla bydła, w tym krów mlecznych. Obowiązujące na części terenów formy ochrony przyrody, w tym obszary Natura 2000, sprzyjają zachowaniu tradycyjnego sposobu użytkowania łąk i pastwisk. Dzięki temu nie dochodzi tam do intensywnej produkcji rolnej, a dolina zachowuje swój naturalny i wiejski charakter. Jak wynika z opracowań dotyczących Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”, w regionie funkcjonują gospodarstwa prowadzące działalność z ograniczeniem nawozów mineralnych i wykorzystaniem naturalnych łąk zalewowych. W okolicach Włodawy, szczególnie w rejonie Orchówka i Różanki, spotyka się bardzo podobne modele gospodarowania.
Inspiruje twórców
Od wieków rzeka pozostaje ważnym elementem tożsamości kulturowej Hanny i okolic. – Nie tylko sam Bug, ale również jego rozlewiska, starorzecza i dopływy. Łączy, a zarazem czyni twórców tego regionu wyjątkowymi. Inspiruje – pojawia się we współczesnych pereborach – tkanych wzorach, hafcie, rzeźbie, malarstwie, poezji, muzyce, literaturze i teatrze – zauważa Monika Chudzik, instruktor GOKiS w Hannie.
W 2020 r. w centrum miejscowości pojawił się mural „Prząśniczka”, przedstawiający ginące rzemiosło na tle Hanny i rzeki Bug. Cztery lata później ustawiono grupę rzeźb poplenerowych, ukazujących życie nadbużańskiej wsi: rybaka, praczkę i gęsiarkę w otoczeniu drewnianego czółna oraz sieci. W 2021 r. nagrana została płyta „Tuman, tuman pri dolini. Pieśni nadbużańskiego Polesia”, a włodawski Teatr z Końca Polski wystawił spektakl „Punad Buhom”, w którym udział wzięli również artyści z okolicy. Nad lokalnym dziedzictwem czuwa GOKiS. W ośrodku działają grupy kultywujące śpiew, muzykę, zwyczaje i obrzędy swoich przodków: Zyzula, Smyk i Zespół Obrzędowy.
Mieszkańcy czerpią z bogatego dorobku kulturowego. We wsi Dołhobrody tworzy prof. Stanisław Baj, którego obrazy przedstawiające Bug i zmieniające się nad nim światło, stały się rozpoznawalnym symbolem nadbużańskiego krajobrazu. – Warto wspomnieć o działalności Centrum Religijno-Zabytkowego, gdzie kilka lat temu pokazane zostały archiwalne zdjęcia mieszkańców gminy. Życie ludzi, zwyczaje i obrzędy, prezentuje ponadto publikacja autorstwa ludowej artystki Karoliny Jadwigi Demianiuk. Do nadbużańskich krajobrazów nawiązują także tomiki poezji Kazimiery Pawluk czy Marii Kazimiery Sarnackiej – wyjaśnia instruktor GOKiS w Hannie.
Bug pozostaje nie tylko symbolem dzikiej przyrody, ale także ważnym źródłem rozwoju dla mieszkańców. Łączy funkcje przyrodnicze, gospodarcze i kulturowe, stając się jednym z filarów potencjału wschodniej części województwa lubelskiego oraz terenów pogranicza.