23 stycznia 2018 r. Imieniny obchodzą: Maria, Ildefons, Rajmund

Pogoda: Siedlce

Numer 3
18-24 stycznia 2018r.

menu

NEWS

STRONA GŁÓWNA



Archiwum jedynek
Pobierz pełne wydanie

Opinie

 
 

150-lecie kasaty diecezji podlaskiej

17 maja 2017 r.

Diecezja - od utworzenia do kasaty


fot. ARCHIWUM

Tegorocznym spotkaniom organizowanym przez Bractwo św. Judy Tadeusza przyświeca hasło przygotowań do jubileuszu 200-lecia diecezji siedleckiej. Wykład pt. „Diecezja podlaska - od utworzenia do kasaty” wygłosił podczas ostatniego ze spotkań ks. prałat Bernard Błoński, dyrektor Archiwum Diecezjalnego.

Zgromadzonych 27 kwietnia w auli I Katolickiego Liceum Ogólnokształcącego w Siedlcach powitał dr Tadeusz Tobiasz, przewodniczący Bractwa. Prelekcję poświęconą 50-letniej historii diecezji janowskiej czyli podlaskiej tradycyjnie poprzedziła modlitwa do św. Judy Tadeusza.

Tytułem wstępu do omówienia dziejów diecezji w kontekście rządów trzech pierwszych biskupów, tj.: Feliksa Łukasza Lewińskiego, Jana Marcelego Gutkowskiego i Beniamina Szymańskiego, ks. B. Błoński przypomniał, że diecezja janowska czyli podlaska została utworzona na mocy bulli papieża Piusa VII 30 czerwca 1818 r. Terytorialnie była wyodrębniona z diecezji lubelskiej. - Urzędy diecezjalne zaczęły funkcjonować formalnie od stycznia 1819 r. Stolicą diecezji był Janów Podlaski, a kościołem katedralnym - obecna kolegiata Trójcy Świętej.

Ustosunkowując się do wyboru siedziby diecezji, prelegent sygnalizował, że właśnie w Janowie rezydowali kolejni biskupi diecezji łuckiej. W podziemiach kolegiaty pochowani zostali: Franciszek Antoni Kobielski, Antoni Erazm Wołłowicz, Adam Naruszewicz i sufragan Józef Twarowski. Uzupełnieniem wykładu był pokaz archiwalnych fotografii przedstawiających m.in. widok na miasto i świątynię, powstałą z inicjatywy bp. F.A. Kobielskiego, który rządził diecezją w latach 1739-1755.

- Dawniej była to wioska Porchów - mówiąc o stolicy diecezji, ks. B. Błoński wspomniał, iż prawa miejskie zyskała w 1465 r. i od imienia ówczesnego biskupa Jana Łosowicza przyjęła nazwę: Janów Biskupi. - Z czasem podjęto starania mające na celu utworzenie w mieście seminarium duchownego. Zaczęło ono funkcjonować za rządów bp. Stanisława Witwickiego. Wychowawcami w seminarium byli księża świeccy żyjący we wspólnocie, zwani „komunistami” albo „bartoszkami” od nazwiska założyciela zgromadzenia - salzburskiego kanonika Bartłomieja Holzhausera - precyzował. W międzyczasie - jak tłumaczył - bp F.A. Kobielski rozpoczął budowę obiektów wokół świątyni. Po prawej stronie kościoła stanęły budynki seminaryjne. Gmach po lewej z założenia miał służyć jako dom księży emerytów, jednak potrzeby administracyjne zadecydowały, iż stał się konsystorzem - siedzibą kurii biskupiej.

„Serce moje spocznie w spokoju”

F.Ł. Lewiński, zanim objął pieczę nad diecezją podlaską jako jej pierwszy biskup, pełnił funkcję sufragana włocławskiego. - Feliks Łukasz miał przyrodniego brata - Franciszka Ignacego. Po śmierci F.Ł. Lewińskiego został on biskupem pomocniczym w diecezji podlaskiej. Wcześniej sprowadził go do Janowa, czyniąc m.in. dziekanem kapituły katedralnej - zdradził prelegent.

Przybliżając okoliczności desygnowania - przez cara Aleksandra I - F.Ł. Lewińskiego na pierwszego biskupa podlaskiego, ks. B. Błoński wskazał na art. 42 Ustawy Konstytucyjnej Królestwa Polskiego z 1815 r. głoszący: „Król mianuje arcybiskupów i biskupów różnych wyznań, sufraganów, prałatów i kanoników”. - Następował - niezrozumiały z naszego punktu widzenia - proces ingerencji władzy świeckiej w kwestie kościelnych nominacji. Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego biskup mógł przedstawić trzech kandydatów i dopiero po weryfikacji, ocenie namiestnika królewskiego oraz cara, wszczynana była procedura negocjacyjna z Rzymem - komentował. I tak - w toku dyplomatycznych rozmów - papież początkowo protestował wobec narzuconej przez świecką władzę kandydatury, jednak w drodze łaski uznał carską nominację za nienarzuconą i bullą z 30 marca 1819 r. powierzył F.Ł. Lewińskiemu zarząd nad diecezją janowską czyli podlaską.

Przed ingresem, który miał miejsce dopiero 8 września 1819 r., biskup - na mocy listu pasterskiego z 22 grudnia 1818 r. - powierzył administrację nowo powstałej diecezji wikariuszowi generalnemu - ks. Adamowi Kukielowi, proboszczowi międzyrzeckiej parafii pw. św. Mikołaja. - Po objęciu rządów bp F.Ł. Lewiński podjął dzieło organizacji strukturalno-administracyjnej diecezji. Pomocą służyli mu doświadczeni, sprowadzeni z Włocławka, kurialiści, m.in. ks. Teodor Majewski pełniący funkcję kanclerza. Już na wstępie pasterz diecezji rozpoczął też starania o zwrot zamku dawnych biskupów łuckich, zaś gdy działania nie przyniosły oczekiwanego skutku, zakupił majątek Zakrze koło Łosic, gdzie zamieszkał, a do Janowa dojeżdżał w święta i celem załatwienia ważnych spraw. W 1823 r. biskup ustanowił kapitułę katedralną, mianował czterech prałatów i ośmiu kanoników. Zmarł 5 kwietnia 1825 r. w rodzinnym majątku w miejscowości Święte w diecezji kujawskiej i został pochowany w grobach katedry włocławskiej - mówił ks. B. Błoński. Dodał jednocześnie, że zachowała się kopia odpisu aktu zgonu bp. F.Ł. Lewińskiego. Serce zmarłego jego brat - Franciszek Ignacy sprowadził do Janowa. Na pamiątkowej tablicy widnieje napis z sentencją: „serce moje spocznie w spokoju”.

Rozkaz usunięcia biskupa z Janowa

Drugim biskupem podlaskim był Marceli Gutkowski. - Po studiach teologicznych wstąpił do dominikanów w Płocku. Przebywał w klasztorach w Gdańsku i Wrocławiu. Później rozpoczęła się jego kariera w strukturach wojskowych - dyrektor Archiwum Diecezjalnego wskazał m.in. na pełnione przez M. Gutkowskiego funkcje kapelana wojsk napoleońskich i wojsk polskich Królestwa Kongresowego. Jego nominacja na biskupa podlaskiego była efektem zabiegów carskiej dyplomacji. I w tym przypadku negocjacje - na co zwrócił uwagę - trwały ponad rok. Nominacja biskupia nosi datę 3 lipca 1826 r. Bp M. Gutkowski nie odbył też osobiście ingresu do katedry. W jego imieniu uczynił to 9 października sufragan F.I. Lewiński [brat śp. F.Ł. Lewińskiego - przyp.].

Ks. B. Błoński tłumaczył, iż przybycie biskupa „prorosyjskiej orientacji”, jak postrzegano w diecezji bp. M. Gutkowskiego, mnożyło obawy o kształt przyszłych rządów. Tymczasem okazało się, że stał się on prawdziwym szefem w diecezji. Zwracał uwagę na wagę seminaryjnego wychowania, dbał o poziom intelektualny i moralny duchowieństwa. W listach pasterskich podkreślał zadania kapłanów w trudnych dla Kościoła czasach, wizytował też parafie, żywo interesując się życiem religijnym diecezjan.

Osobny rozdział w działalności biskupa stanowiła walka z rządem rosyjskim w obronie religii i praw Kościoła. - Występował w obronie małżeństw katolickich, sprzeciwiając się ustawie, na mocy której rządy świeckie miałyby udzielać rozwodów. Nie zgodził się również na rządowy zakaz zabraniający duchowieństwu rzymskokatolickiemu udzielania posług religijnych unitom - wspominał prelegent z sugestią, iż jednoznaczne stanowisko biskupa skutkowało skargami przedkładanymi przez carskich urzędników Stolicy Apostolskiej, a także odebraniem subwencji służących mu w utrzymaniu diecezji. Ks. B. Błoński nie ukrywał, iż działalność bp. M. Gutkowskiego nadal wymaga szeroko zakrojonej kwerendy w archiwach watykańskich.

W następstwie konfliktu car Mikołaj I wydał rozkaz usunięcia biskupa z Janowa. - Aresztowano go nocą z 28 na 29 kwietnia 1840 r. i wywieziono do Ozieran w guberni mohylowskiej. W międzyczasie bp M. Gutkowski mianował tymczasowym rządcą diecezji najmłodszego kanonika - Bartłomieja Radziszewskiego z Bordziłówki - wyjaśnił.

Po długich rokowaniach Stolicy Apostolskiej z rządem rosyjskim papież wystosował do bp. M. Gutkowskiego breve, w którym - biorąc pod uwagę dobro Kościoła - zachęcał go, aby zrzekł się biskupstwa podlaskiego. Zwolniony z wygnania wyjechał w 1843 r. do Lwowa, a w 1856 r. został tytularnym arcybiskupem marcjanopolitańskim. Zmarł 3 października 1863 r. i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Ks. B. Błoński zasygnalizował, że właśnie bp. M. Gutkowskiemu diecezja zawdzięcza wybór patronów: św. Szymona i św. Judy Tadeusza, których wspomnienie obchodzimy od 1832 r. - 28 października.

Przygotowania do jubileuszu

Po 17 latach, kiedy to diecezją zarządzali najpierw ks. B. Radziszewski, następnie ks. Józef Twarowski, rektor seminarium, trzecim biskupem podlaskim został prowincjał i komisarz generalny kapucynów o. Piotr Paweł Beniamin Szymański. Ingres do katedry odbył 7 czerwca 1857 r. Dyrektor Archiwum Diecezjalnego zwrócił uwagę, że nowy biskup objął rządy w diecezji w trudnych warunkach politycznych i religijnych. W kraju wzrastały nastroje rewolucyjne przeciwko caratowi, a Podlasie jawiło się rządowi jako ośrodek unii, który za wszelką cenę trzeba zniszczyć. Tymczasem pierwszą decyzją bp. B. Szymańskiego było oddanie diecezji pod opiekę Matki Bożej. - Szerzył kult maryjny, wprowadził nabożeństwa majowe. Troszcząc się o ożywienie religijne powierzonych mu wiernych, podjął też starania mające na celu sprowadzenie do diecezji relikwii św. Wiktora, męczennika - ks. B. Błoński wyjaśniał, że uroczysta peregrynacja odbywająca się na trasie z Warszawy do Janowa stała się pretekstem do wielkiego duchowego przebudzenia wiernych.

Następstwem nieustępliwości bp. B. Szymańskiego, m.in. wobec roszczeń rządu odnośnie wysunięcia konsekwencji wobec kapłanów czynnie zaangażowanych w walkę powstańczą, stała się kasata zakonów, odebranie dóbr seminaryjnych, wreszcie niekonsultowana z Rzymem decyzja o zniesieniu diecezji podlaskiej. Car Aleksander II ukazem z 22 maja 1867 r. bezprawnie zlikwidował kapitułę i „uwolnił” bp. B. Szymańskiego od obowiązków zwierzchnika diecezji, a należące do niej kościoły przyłączył do diecezji lubelskiej. Ostatecznie biskup został wywieziony do klasztoru kapucynów w Łomży, gdzie zmarł 15 stycznia 1868 r.

- Bp. B. Szymańskiemu zawdzięczamy ocalenie wizerunku Matki Bożej Leśniańskiej - ks. B. Błoński przypomniał dzieje obrazu odnalezionego po latach w Łomży. Wspomniał jednocześnie, że w związku z przyszłorocznym jubileuszem 200-lecia diecezji planowane jest złożenie w podziemiach kolegiaty janowskiej szczątków trzech biskupów tworzących 50-letnią historię diecezji podlaskiej - od utworzenia do kasaty.

Agnieszka Warecka

Powrót

Aktualności

Więcej artykułów z tej kategorii »

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

FOTOGALERIA

Kolędy pokoleń


W Szkole Podstawowej nr 2 w Siedlcach odbył się koncert „Kolędy pokoleń”. Była to już siódma edycja wydarzenia, w którym wystąpili: przedszkolaki i seniorzy, młodzież oraz dorośli. [fot. MK]

FOTOGALERIA

Orszak w Dubicy


„Bóg jest dla wszystkich!” Pod takim hasłem odbył się - już po raz czwarty - Orszak Trzech Króli w Dubicy. [fot. AWAW]

PATRONAT "ECHO"


Mojżesz
8 lutego, o 18.00 i 20.00, w Centrum Kultury i Sztuki w Siedlcach wystawiony zostanie spektakl „Mojżesz”.
więcej »
Kolędowanie nad Bugiem
27 stycznia - już po raz 17 - będzie można posłuchać we Włodawie kolęd i szczodrywek w wykonaniu zespołów śpiewaczych i kapel z Polski, Białorusi i Ukrainy.
więcej »
 

POLECAMY


O Maryi nigdy dosyć!
Niedostatecznie dotąd Ją sławiono, za mało wychwalano, czczono, kochano, zbyt mało Jej służono! Należy się Jej więcej chwały, czci, miłości i nabożeństwa! - pisze o Maryi św. Ludwik Maria Grignion de Montfort.
więcej »
Rozważanie Ewangelii
„Ewangelia i życie” to książka, która wprowadza w biblijny świat ks. Jana Zieji. Jest zaproszeniem do codziennego, bardzo intymnego spotkania ze Słowem i do wsłuchania się w niezwykłe świadectwo myślenia i życia Ewangelią.
więcej »
 

SONDA

 

Czego uczą nas bł. Męczennicy Podlascy?

że są wartości, których za wszelką cenę trzeba bronić, nawet za cenę życia

że wierność Bogu bardzo dużo kosztuje

zaufania mimo wszystko - z wiarą, że wyda ono błogosławione owoce

są wzorem odwagi - także, a może zwłaszcza, dla młodych ludzi

trudno powiedzieć - unici żyli w innych czasach, borykali się z innymi problemami



LITURGIA SŁOWA


Wtorek
Czytania:
2 Sm 6, 12b-15. 17-19; Ps 24 (23), 7-8. 9-10
Ewangelia:
Mk 3, 31-35

Czytania na dzień dzisiejszy - www.mateusz.pl

PROMOCJA

 

 
statystyka

NASI PARTNERZY

Copyright 2008 Echo Katolickie

Realizacja KREATOR